Overgangsklachten: welke symptomen horen bij de overgang?

Welke klachten horen bij de overgang?

Huisartsen denken aan de overgang bij vrouwen vanaf 40 jaar met drie soorten klachten ^[1]1. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73), 2024.:

• Vasomotorische klachten: opvliegers en nachtzweten. Dat zijn plotselinge warmte-aanvallen, overdag of 's nachts.
• Veranderingen in de menstruatie: de cyclus wordt korter of langer, je bloedt meer of minder, of je menstruatie blijft weg.
• Vulvovaginale klachten: droogte, jeuk of pijn bij het vrijen doordat de huid van de vagina en vulva dunner wordt.

Dit zijn de klachten waarvan zeker is dat ze door de veranderende eierstokken komen. De huisarts stelt de diagnose 'overgangsklachten' op basis van deze klachten en je leeftijd, nadat andere oorzaken zijn uitgesloten ^[1]. Een bloedtest is daarvoor niet nodig: volgens Thuisarts is de uitslag in deze fase niet betrouwbaar ^[2]2. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang..

Welke klachten worden vaak genoemd, maar zijn minder zeker?

Op internet staan lijsten met 30 of meer 'overgangssymptomen'. Bij een groot deel daarvan is niet aangetoond dat ze door de overgang komen. Thuisarts maakt een helder onderscheid ^[2]:

• Klachten door de hormonale veranderingen: zwaarder worden, vaker een blaasontsteking, pijnlijke borsten, botontkalking, haaruitval en vaker migraine.
• Klachten als gevolg van andere klachten: bloedarmoede door veel bloedverlies, slecht slapen door nachtzweten en daardoor moeheid, somberheid of prikkelbaarheid. Ook angst voor opvliegers overdag en minder zin in seks door pijn.
• Klachten waarvan niet zeker is of ze door de overgang komen: gewrichts- en spierpijn, angst, depressie en andere psychische klachten en vaker dingen vergeten. Die kunnen ook komen door ouder worden of door wat er in deze levensfase verder verandert.

Die laatste groep is niet minder echt. Maar het betekent wel dat de huisarts ook naar andere oorzaken kijkt en dat een behandeling tegen opvliegers niet vanzelf helpt tegen deze klachten.

Overzicht van overgangsklachten

In de tabel zie je per klacht hoe vaak die voorkomt of hoe zeker het verband met de overgang is. Klik door voor uitleg, wat helpt en wanneer je naar de huisarts gaat.

Klacht	Hoe vaak of hoe zeker
Opvliegers	8 van de 10 vrouwen; zeker verband
Nachtzweten	Opvlieger tijdens de slaap; zeker verband
Menstruatie in de overgang	Vrijwel iedereen; het eerste teken
Droge vagina	Ongeveer 3 van de 10 vrouwen; zeker verband
Bloedverlies na de overgang	Hoort er niet bij; altijd naar de huisarts
Slecht slapen	Vaak een gevolg van nachtzweten
Vermoeidheid	Vaak een gevolg van slecht slapen of bloedarmoede
Hartkloppingen	Vaak, vooral samen met opvliegers
Pijnlijke borsten	Kan door de hormonale veranderingen komen
Hoofdpijn en duizeligheid	Migraine kan vaker voorkomen
Minder zin in seks	Vaak door pijn, moeheid of stress; verband met hormonen niet eenduidig
Stemming en psyche	Verband niet zeker; vaak door slecht slapen of stress
Hersenmist	Kleine, tijdelijke dip in onderzoek; verband niet zeker
Gewrichtspijn	Verband niet zeker
Botontkalking	Lange termijn; botten worden zwakker

De getallen voor opvliegers en vaginale klachten komen van Thuisarts ^[2]. Voor hartkloppingen zie je de cijfers op de pagina zelf.

Hoeveel vrouwen hebben last van de overgang?

Bijna iedere vrouw merkt iets van de overgang, al is het maar een veranderende cyclus. Opvliegers zijn de bekendste klacht: 8 van de 10 vrouwen krijgen ze. Ongeveer 3 van de 10 krijgen klachten van de vagina ^[2].

Hoeveel last je hebt, verschilt sterk. De huisartsenrichtlijn spreekt van een grote variatie in hinder ^[1]. De ene vrouw heeft een paar opvliegers per maand en merkt er weinig van. De andere wordt elke nacht drijfnat wakker en functioneert overdag slecht. Beide zijn normaal en in beide gevallen mag je hulp vragen.

Wanneer beginnen overgangsklachten?

Meestal ergens in je veertiger jaren. De overgang kan beginnen tussen je 40e en 60e en de laatste menstruatie valt gemiddeld rond je 51e ^[2]. Het eerste wat de meeste vrouwen merken, is dat de menstruatie verandert. Opvliegers kunnen al jaren voor de laatste menstruatie beginnen.

Ongeveer 1 op de 100 vrouwen komt voor haar 40e in de overgang ^[2]. Lees daarover meer bij vervroegde overgang. Wil je weten in welke fase je zit, kijk dan bij de fasen van de overgang of bij perimenopauze.

Hoe lang duren overgangsklachten?

De overgang duurt gemiddeld 4 tot 6 jaar, met een beloop dat niemand kan voorspellen. Opvliegers en nachtzweten komen het vaakst voor in het eerste jaar na de laatste menstruatie en houden doorgaans 3 tot 7 jaar aan ^[1]. Thuisarts schrijft dat klachten meestal minder worden zo'n 5 jaar na de laatste menstruatie ^[2].

Voor een deel van de vrouwen duurt het langer. In een grote Amerikaanse studie hadden vrouwen gemiddeld (mediaan) 7,4 jaar regelmatig opvliegers of nachtzweten. Wie al vroeg in de perimenopauze begon, had er het langst last van ^[3]3. Avis e.a., JAMA Internal Medicine. Duration of menopausal vasomotor symptoms over the menopause transition, 2015.. Klachten van de vagina gaan juist niet vanzelf over, omdat de huid na de overgang dun blijft. Daar is wel goede behandeling voor.

Ook hartkloppingen horen voor veel vrouwen bij deze jaren. In dezelfde Amerikaanse studie had ongeveer de helft van de vrouwen een matige tot grote kans op hartkloppingen tijdens de perimenopauze en vroege postmenopauze en dat nam later weer af ^[4]4. Carpenter e.a., Menopause. Palpitations across the menopause transition in SWAN: trajectories, characteristics, and associations with subclinical cardiovascular disease, 2023..

Wat kun je doen tegen overgangsklachten?

Niet elke klacht hoeft behandeld te worden. Maar heb je echt last, dan is er meer mogelijk dan veel vrouwen denken.

• Opvliegers en nachtzweten: hormoontherapie werkt het best. Er zijn ook behandelingen zonder hormonen en psychologische hulp. Zie hormoontherapie en behandeling zonder hormonen.
• Vaginale klachten: vochtinbrengende middelen of oestrogeen dat alleen in de vagina werkt ^[1]. Zie droge vagina.
• Leefstijl: gezond eten, bewegen en weinig alcohol zijn goed voor je hart en botten. Tegen opvliegers zelf helpen afvallen en bewegen volgens de huisartsenrichtlijn niet. Van vrij verkrijgbare middelen tegen overgangsklachten is niet aangetoond dat ze werken ^[1]. Zie ook supplementen in de overgang.

Wil je je klachten eerst op een rij zetten voor een gesprek met je huisarts? Doe de overgangscheck.

Bij wie kun je terecht?

De huisarts is de eerste stap. Die beoordeelt je klachten, sluit andere oorzaken uit en kan hormoontherapie of andere middelen voorschrijven. Een bezoek aan de huisarts valt niet onder je eigen risico. Wil je meer tijd voor uitleg en begeleiding, dan kun je naar een overgangsconsulent. Bij ingewikkelde situaties verwijst de huisarts je naar een overgangspoli. Alle mogelijkheden en wat ze kosten vind je in de zorgwijzer.