Blaasklachten in de overgang: urineverlies, vaak plassen en blaasontsteking

Waarom krijg je in de overgang blaasklachten?

Blaasklachten in de overgang komen vooral door het dalende oestrogeen. Het slijmvlies van de vagina, de plasbuis en de blaas wordt dunner. Artsen noemen dat het urogenitaal syndroom van de menopauze (GSM). Bij dat syndroom horen niet alleen droogte en pijn bij het vrijen, maar ook vaker moeten plassen, hevige aandrang, pijn bij het plassen en blaasontstekingen ^[1]1. Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (richtlijnendatabase.nl). Richtlijn Management rondom menopauze: behandeling urogenitale atrofie..

Daarnaast werken de bekkenbodemspieren minder goed. Thuisarts noemt minder vrouwelijke hormonen na de overgang als een van de oorzaken, naast eerdere zwangerschappen en bevallingen, een verzakking en ouder worden ^[2]2. Thuisarts.nl. Ik kan mijn plas niet goed ophouden bij bijvoorbeeld hoesten, lachen of sporten.. Vaak spelen meerdere dingen tegelijk.

Heb je ook last van droogte of jeuk, lees dan droge vagina in de overgang. Daar staat de behandeling van de vaginale klachten uitgebreid beschreven.

Welke soorten urineverlies zijn er?

Er zijn twee soorten urineverlies: bij inspanning en bij aandrang. Je kunt ook allebei tegelijk hebben ^[3]3. Thuisarts.nl. Ik kan mijn plas niet goed ophouden (vrouw)..

Soort	Wat je merkt	Wat er gebeurt
Urineverlies bij inspanning (stressincontinentie)	Je verliest plas bij hoesten, niezen, lachen, tillen of sporten	De spieren die blaas en plasbuis afsluiten zijn te zwak
Urineverlies bij aandrang (aandrangincontinentie)	Je moet ineens heel nodig en haalt de wc niet op tijd	De blaasspier trekt plotseling samen
Gemengd	Beide	Beide

Urineverlies is niet gevaarlijk, maar het kan je beperken bij sporten, werken of afspreken met anderen. Meestal gaat het niet vanzelf over ^[3]. Begin met de aanpak die past bij de klacht waar je het meeste last van hebt.

Waarom moet je in de overgang zo vaak plassen?

Vaak plassen en plotselinge aandrang passen bij het urogenitaal syndroom van de menopauze ^[1]. Ook een overactieve blaas kan de oorzaak zijn. De blaas voelt dan voller aan dan hij is en je moet heel vaak, bijvoorbeeld 9 keer per dag of ook 's nachts. De meeste mensen plassen 6 tot 8 keer per dag, ongeveer om de 3 tot 4 uur ^[4]4. Thuisarts.nl. Ik heb een overactieve blaas..

Bij een overactieve blaas is vaak geen duidelijke oorzaak te vinden. De kans is groter als je ouder wordt, veel koffie, thee, cola of energiedrank drinkt, uit voorzorg vaak naar de wc gaat of bepaalde medicijnen gebruikt, zoals plaspillen en sommige antidepressiva ^[5]5. Thuisarts.nl. Ik moet soms ineens heel erg plassen en ben dan niet op tijd op de wc..

Moet je ineens veel vaker plassen en doet het pijn of brandt het? Dan kan het ook een blaasontsteking zijn. Daarover lees je verderop meer.

Wat helpt tegen urineverlies in de overgang?

Bekkenbodemoefeningen bij urineverlies bij inspanning en blaastraining bij aandrang zijn de eerste stap. Beide moet je volhouden: stop je, dan komen de klachten vaak terug ^[2]. Volgens de beroepsvereniging van bekkenfysiotherapeuten werken de bekkenbodemspieren in de overgang vaak minder goed en kunnen oefeningen ze weer beter laten werken ^[6]6. Bekkenfysiotherapie.nl (NVFB, beroepsvereniging van bekkenfysiotherapeuten). Overgangsklachten..

Bekkenbodemoefeningen

Je oefent drie keer per dag op vaste momenten. Je spant de spieren aan alsof je je plas ophoudt en ontspant ze daarna weer. Later span je ze ook aan tijdens gewone bezigheden, zoals traplopen of tillen ^[7]7. Thuisarts.nl. Ik ga oefeningen doen voor mijn bekkenbodemspieren..

Na ongeveer 6 tot 8 weken hebben veel vrouwen minder klachten. Bij de helft van de vrouwen met urineverlies verdwijnen de klachten helemaal en 2 van de 3 vrouwen zijn tevreden over het resultaat ^[7]. De app URinControl helpt met oefeningen en herinneringen.

Blaastraining bij aandrang

Bij blaastraining stel je het plassen steeds iets langer uit. Je houdt eerst bij hoe vaak je gaat en maakt dan een schema met iets langere tussenpozen. Komt de aandrang eerder, probeer dan te wachten: leid jezelf af, adem rustig of span kort je bekkenbodem aan. Lukt het schema zonder plasverlies, dan maak je de tussenpoos elke week 15 tot 30 minuten langer. Het doel is om de 3 tot 4 uur te plassen ^[8]8. Thuisarts.nl. Ik ga mijn blaas trainen om mijn plas langer op te houden (vrouw)..

De meeste vrouwen merken na ongeveer 6 weken verbetering. Helpt het na 3 maanden niet genoeg, dan kan de huisarts een medicijn bespreken dat de blaasspier ontspant. Veel vrouwen stoppen daarmee omdat het niet genoeg helpt of bijwerkingen geeft, zoals een droge mond en verstopping ^{[8] [5]}.

Pessarium, operatie en hormonen

Bij urineverlies bij inspanning kan een ring in de vagina (pessarium) de afsluiting van de blaas ondersteunen. Die werkt meteen en ongeveer de helft van de vrouwen verliest er geen plas meer mee. Je kunt hem ook alleen bij het sporten dragen. Verlies je meerdere keren per week plas en heb je er veel last van, dan kan een operatie met een plasbuisbandje worden overwogen ^[2].

Medicijnen tegen urineverlies bij inspanning zijn er niet. Volgens Thuisarts werken vrouwelijke hormonen daar niet goed genoeg voor en geven ze vervelende bijwerkingen ^[2]. De richtlijn van gynaecologen beschrijft onderzoek waarin vaginaal oestrogeen urineverlies en aandrang wat verminderde, maar het bewijs is beperkt. Heb je twee of meer klachten van het urogenitaal syndroom, bijvoorbeeld droogte en vaak plassen, dan raadt die richtlijn aan om vaginaal oestrogeen aan te bieden ^[1].

Wat doet een bekkenfysiotherapeut?

Een bekkenfysiotherapeut is een fysiotherapeut die gespecialiseerd is in klachten in en rond het bekken. Bij overgangsklachten gaat het onder meer om urineverlies, vaak moeten plassen, vaker blaasontstekingen en verzakkingsklachten. De therapeut stelt vragen, onderzoekt je en maakt zo nodig samen met jou een behandelplan. De kern van de behandeling is oefenen ^[6].

Een bekkenfysiotherapeut is vooral nuttig als het je niet lukt om de spieren goed aan te spannen en te ontspannen, of als je na 6 weken oefenen nog niet minder klachten hebt. Het onderzoek kan via de vagina gaan; de therapeut overlegt dat altijd eerst met je ^[7]. Op de site van de beroepsvereniging staat ook een gratis vragenlijst van ongeveer 10 minuten, de bekkenbodemovergangscheck ^[6].

Heb je een verwijzing nodig en wordt het vergoed?

Je hebt geen verwijzing nodig: je kunt zelf een afspraak maken ^[7]. Bij urine-incontinentie vergoedt de basisverzekering voor volwassenen maximaal de eerste 9 behandelingen bekkenfysiotherapie. Met een aanvullende verzekering krijg je soms meer behandelingen vergoed. Vraag je verzekeraar of hij een contract heeft met de therapeut die je kiest, anders krijg je mogelijk niet alles terug ^[9]9. Rijksoverheid. Is fysiotherapie opgenomen in het basispakket?.. Een behandeling kost volgens de Consumentenbond ongeveer 55 euro ^[10]10. Consumentenbond. Vergoeding bekkenfysiotherapie, 2026.. Kijk in je polis hoe het zit met het eigen risico.

Waarom krijg je na de overgang vaker een blaasontsteking?

Vaker een blaasontsteking hoort bij de klachten die de overgang kan geven ^[11]11. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang.. In en na de overgang wordt het slijmvlies van de vagina dunner en maakt het minder slijm. Daardoor komen bacteriën makkelijker in de blaas ^[12]12. Thuisarts.nl. Ik heb vaak blaasontsteking (vrouw).. Andere risicofactoren zijn seks (vooral met een zaaddodend glijmiddel), je blaas niet goed leeg kunnen plassen (bijvoorbeeld door een verzakking) en diabetes ^[12].

Bij een blaasontsteking doet plassen pijn of brandt het, moet je vaak maar steeds een beetje, kan je plas roze of rood zijn en kun je ineens je plas niet goed ophouden. Bij een gewone blaasontsteking heb je geen koorts ^[13]13. Thuisarts.nl. Ik denk dat ik blaasontsteking heb (vrouw).. Ben je niet erg ziek, dan kun je meestal een week afwachten ^[13].

Wat helpt tegen steeds terugkerende blaasontstekingen na de overgang?

Heb je 3 keer per jaar of vaker een blaasontsteking, dan heb je volgens artsen 'vaak' blaasontsteking. Voor vrouwen in of na de overgang kan vaginaal oestrogeen helpen ^[12].

Zelf doen. Drink tot 3 liter per dag (overleg eerst met je arts als je hartfalen hebt). Plas zodra je moet en direct na de seks. Gebruik geen zaaddodend glijmiddel en plas je blaas helemaal leeg: rechtop zitten, voeten plat op de grond en niet persen. Cranberry of D-mannose helpen misschien, maar de juiste dosering is niet bekend. Probiotica helpen waarschijnlijk niet ^[12].

Vaginaal oestrogeen. Dit is een hormooncrème of hormoontabletje voor in de vagina. Je gebruikt het 14 dagen elke dag en daarna 2 keer per week, een jaar lang. Daarna bespreek je met de huisarts of je doorgaat. Bijwerkingen kunnen jeuk, een branderig gevoel en meer vocht uit de vagina zijn. Vaak blijven de blaasontstekingen ook na het stoppen weg ^[12]. Een Cochrane-review vond dat vaginaal oestrogeen het aantal vrouwen met een blaasontsteking verminderde, maar dat was gebaseerd op maar twee kleine studies. Oestrogeen als tablet om te slikken voorkwam blaasontstekingen niet ^[14]14. Cochrane Database of Systematic Reviews, via Europe PMC. Oestrogens for preventing recurrent urinary tract infection in postmenopausal women (Perrotta e.a.), 2008.. Vaginaal oestrogeen is dus iets anders dan hormoontherapie tegen opvliegers. Meer over deze middelen en hun veiligheid lees je bij droge vagina.

Antibiotica als voorzorg. Helpt dat allemaal niet genoeg, dan kan de huisarts een lage dosis antibiotica voorschrijven: na de seks of elke dag, eerst 6 maanden en hooguit een jaar. Nadelen zijn een schimmelinfectie in de vagina, misselijkheid en de kans dat bacteriën ongevoelig worden. Blijven de ontstekingen terugkomen, dan kan de huisarts je doorsturen naar een uroloog ^[12].

Wat kun je zelf doen bij blaasklachten?

• Drink ongeveer anderhalve liter per dag. Minder drinken voorkomt urineverlies niet ^[2].
• Laat koffie en andere drankjes met cafeïne 2 weken staan. Helpt dat, drink er dan minder van ^[5].
• Doe dagelijks bekkenbodemoefeningen of blaastraining en houd dat vol.
• Heb je flink overgewicht, dan kan afvallen de druk op je blaas verlagen ^[2]. Zie ook bewegen in de overgang.
• Vraag je huisarts of een van je medicijnen de klachten kan verergeren ^[5].
• Gebruik zo nodig inlegkruisjes of lekvrij ondergoed. Voor geïrriteerde huid helpt siliconencrème of zinkzalf ^[2].

Waar kun je terecht?

Voor urineverlies, aandrang en terugkerende blaasontstekingen is de huisarts de eerste stap. Voor oefentherapie kun je ook zonder verwijzing naar een bekkenfysiotherapeut. Wil je meer tijd om al je overgangsklachten te bespreken, dan kun je terecht bij een overgangsconsulent. Bekijk alle mogelijkheden in de zorgwijzer en lees over andere overgangsklachten.