Vermoeidheid in de overgang: oorzaken en wat helpt

Waarom ben je zo moe in de overgang?

Vermoeidheid in de overgang heeft vaak meerdere oorzaken tegelijk. Denk aan slechter slapen door nachtzweten, meer bloedverlies, drukte op werk en thuis en soms een andere aandoening die toevallig op dezelfde leeftijd begint.

De huisartsenrichtlijn legt een direct verband: opvliegers 's nachts kunnen leiden tot moeheid, slapeloosheid en sombere gevoelens ^[1]1. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73), 2024.. Thuisarts noemt daarnaast moe of duizelig zijn door bloedarmoede na veel bloedverlies ^[2]2. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang..

Een groot Amerikaans onderzoek (SWAN) volgde ruim 3.000 vrouwen van voor tot na de overgang. Opvliegers kwamen vaak samen voor met slaapproblemen en vermoeidheid. Maar ook vóór de overgang had een kwart van de vrouwen al veel klachten op allerlei gebied en dat patroon bleef bij de meesten vrij stabiel ^[3]3. Harlow e.a., Women's Midlife Health. It is not just menopause: symptom clustering in the Study of Women's Health Across the Nation, 2017.. De titel van dat onderzoek vat het goed samen: het is niet alleen de menopauze.

Mogelijke oorzaken van vermoeidheid in de overgang

Oorzaak	Hoe herken je het	Meer lezen
Slecht slapen door nachtzweten	Wakker worden van warmte of zweten, onrustige nachten	Nachtzweten, slecht slapen
IJzertekort of bloedarmoede	Heftige menstruaties, moe, zwak, duizelig, kortademig bij traplopen	Menstruatie in de overgang
Traag werkende schildklier	Moe, soms met andere lichamelijke klachten	Huisarts (bloedtest)
Somberheid, stress of depressie	Weinig energie, piekeren, nergens zin in	Psychische klachten
Leefstijl	Weinig bewegen, alcohol, roken, overgewicht	Leefstijl
Medicijnen	Bijvoorbeeld middelen tegen allergie	Apotheek of huisarts

Slaap en nachtzweten

Wordt je 's nachts meerdere keren wakker van opvliegers, dan ben je overdag moe, ook als je denkt dat je 'genoeg' uren in bed ligt. Slecht slapen maakt je bovendien prikkelbaarder en somberder ^[4]4. Thuisarts.nl. Ik wil goed omgaan met klachten door de overgang.. Wie de opvliegers aanpakt, kan daardoor ook beter gaan slapen. Lees over behandelopties bij opvliegers.

IJzertekort door heftig bloedverlies

Bij vrouwen is vaak lang en heftig ongesteld zijn de meest voorkomende oorzaak van ijzertekort ^[5]5. Thuisarts.nl. Ik heb bloedarmoede.. Juist in de perimenopauze worden veel vrouwen zwaarder ongesteld ^[2]. Bij bloedarmoede kun je naast moeheid ook last hebben van kortademigheid bij traplopen, duizeligheid, hartkloppingen, hoofdpijn en een bleke huid ^[5].

Dat is goed te onderzoeken. Vermoedt de huisarts bloedarmoede, dan wordt je bloed geprikt. Heb je een ijzertekort, dan krijg je ijzerpillen en wordt na een paar weken gecontroleerd of je Hb weer op peil is ^[5]. Begin niet op eigen houtje langdurig met ijzerpillen, want dan mis je mogelijk de oorzaak.

Schildklier

Een traag werkende schildklier kan ook moeheid geven ^[6]6. Thuisarts.nl. Ik ben moe. Wat kan het zijn?.. De huisartsenrichtlijn noemt een schildkliertest (TSH) als aanvullend onderzoek op indicatie, dus als je klachten daar aanleiding toe geven ^[1].

Andere oorzaken

Moeheid kan ook komen door stress, piekeren, rouw, problemen op werk, een infectie, diabetes of hart- en vaatziekten ^[6]. Vaak vindt de huisarts geen precieze oorzaak. Moeheid komt bijna nooit door een ernstige ziekte. En heb je alleen moeheid, zonder andere klachten, dan levert bloedonderzoek bijna nooit iets op ^[6].

Hoe weet je of het door de overgang komt?

Zeker weten kun je het niet. Er is geen test die vermoeidheid aan de overgang koppelt. Een hormoontest zegt in de perimenopauze weinig, omdat je hormonen sterk schommelen ^[2].

Wat wel helpt, is kijken naar het patroon. Ben je vooral moe na nachten met nachtzweten? Valt de moeheid samen met heftige menstruaties? Heb je andere overgangsklachten, zoals een veranderende cyclus of opvliegers? Hoe meer van die puzzelstukjes passen, hoe waarschijnlijker het verband. Doe de overgangscheck om je klachten op een rij te zetten.

Wat helpt tegen vermoeidheid in de overgang?

Pak de oorzaak aan. Slaap je slecht door nachtzweten, dan zijn er behandelingen die opvliegers verminderen, met en zonder hormonen. Zie hormoontherapie en behandeling zonder hormonen. Verlies je veel bloed, dan is daar ook iets aan te doen.

Beweeg, ook als je moe bent. Het klinkt tegenstrijdig, maar Thuisarts adviseert minstens 5 keer per week een halfuur te bewegen, bijvoorbeeld wandelen of fietsen ^[7]7. Thuisarts.nl. Ik ben moe. Wat kan ik eraan doen?.. Bouw het rustig op als je conditie laag is. Zie bewegen in de overgang.

Drink geen alcohol. Alcohol kan moeheid erger maken ^[7].

Zorg voor ritme en pauzes. Neem regelmatig korte pauzes, ga tussen de middag even naar buiten en houd vrije tijd echt vrij van werk ^[7].

Eet voldoende ijzer. Ijzer zit onder meer in volkorenproducten, bladgroenten, gedroogd fruit en vlees ^[4]. Zie ook voeding in de overgang.

Werk je? Langdurige moeheid kan je werk zwaar maken. De huisartsenrichtlijn raadt aan om bij problemen op het werk de bedrijfsarts in te schakelen ^[1]. Lees meer bij overgang en werk.

Van vrij verkrijgbare supplementen tegen overgangsklachten is niet aangetoond dat ze helpen ^[1]. Ook 'energiesupplementen' lossen een ijzertekort of slaaptekort niet op. Zie supplementen in de overgang.

Waar kun je terecht?

De huisarts kan andere oorzaken uitsluiten en zo nodig je bloed laten onderzoeken. Hangt de moeheid samen met opvliegers of slecht slapen, dan kan de huisarts ook een behandeling voorstellen. Bij een overgangsconsulent heb je meer tijd om alle klachten en hun samenhang te bespreken. Kijk in de zorgwijzer welke zorg bij je past, of bekijk het overzicht van overgangsklachten.