Droge vagina in de overgang: jeuk, pijn bij vrijen en wat helpt

Waarom wordt je vagina droog in de overgang?

In de overgang maakt je lichaam minder oestrogeen. Daardoor wordt het slijmvlies van de vagina dunner en kwetsbaarder. Er komen minder 'goede' melkzuurbacteriën, waardoor de vagina minder zuur wordt, en de huid wordt minder goed doorbloed. Ook duurt het langer voordat je vagina vochtig wordt als je zin hebt in seks ^[1]1. Thuisarts.nl. Ik heb jeuk en een droge vagina door de overgang..

Ongeveer 3 van de 10 vrouwen in de overgang hebben last van jeuk, droogheid of juist meer vocht en slijm uit de vagina ^[2]2. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang.. Artsen gebruiken hiervoor de term urogenitale atrofie: klachten door het lage oestrogeen na de overgang. Internationaal heet het het urogenitaal syndroom van de menopauze (GSM). Die naam laat zien dat het niet alleen om de vagina gaat, maar ook om de blaas en plasbuis ^[3]3. Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (richtlijnendatabase.nl). Richtlijn Management rondom menopauze: behandeling urogenitale atrofie.. Omdat het oestrogeen na de overgang laag blijft, verdwijnen deze klachten niet vanzelf zoals opvliegers vaak wel doen. Stop je met een behandeling, dan kunnen ze terugkomen ^[3].

Welke klachten horen erbij?

• droogheid, branderigheid of pijn in of rond de vagina
• jeuk aan de vagina of schaamlippen
• meer of anders ruikende afscheiding
• pijn of een schrijnend gevoel bij het vrijen
• vaker moeten plassen, plotselinge aandrang of pijn bij het plassen
• vaker een blaasontsteking

Deze klachten staan in de definitie van het urogenitaal syndroom ^[3]. Je hoeft ze niet allemaal te hebben. Veel vrouwen merken eerst alleen dat vrijen minder prettig is.

Pijn bij vrijen en minder zin in seks

Als er iets in de vagina komt voordat die vochtig genoeg is, kan dat branden of pijn doen. Dat kan weer leiden tot minder zin in seks ^[1]. Je kunt nog net zoveel zin krijgen als vroeger, het duurt alleen langer voordat je lichaam meedoet.

Wat kan helpen ^[1]:

• Neem meer tijd voor opwinding, bijvoorbeeld door de clitoris te strelen. Dat zorgt voor meer eigen vocht.
• Begin pas met penetratie als de vagina vochtig genoeg voelt.
• Praat met je partner over wat er verandert en wat wel en niet fijn is.
• Vrijen hoeft niet altijd met penetratie: strelen, masseren en zoenen tellen ook.

De huisartsenrichtlijn noemt voldoende stimulatie en opwinding uitdrukkelijk als eerste stap bij pijn bij het vrijen ^[4]4. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73), 2024..

Minder zin in seks heeft vaak meerdere oorzaken tegelijk: pijn, vermoeidheid, stress, de relatie of bijwerkingen van medicijnen ^[5]5. Thuisarts.nl. Ik heb minder zin in seks.. Een huisarts kan je doorverwijzen naar een seksuoloog of bekkenfysiotherapeut. Meer hierover lees je bij minder zin in seks in de overgang.

Blaasontsteking in de overgang

Je hebt in en na de overgang meer kans op een blaasontsteking, omdat het slijmvlies van de vagina dunner wordt ^[6]6. Thuisarts.nl. Ik heb vaak blaasontsteking (vrouw).. Heb je 3 keer per jaar of vaker een blaasontsteking, dan spreken artsen van 'vaak'.

Wat je zelf kunt doen: veel drinken (tot 3 liter per dag, tenzij je arts iets anders zegt), plassen zodra je moet, direct na de seks plassen en geen glijmiddel gebruiken dat sperma doodt. D-mannose of cranberry helpen misschien, maar de juiste dosering is niet bekend ^[6].

Helpt dat onvoldoende, dan kan je huisarts een hormooncrème of hormoontabletje voor in de vagina voorstellen. Dat maakt het slijmvlies weer dikker. Het schema is meestal 14 dagen dagelijks, daarna 2 keer per week, een jaar lang ^[6]. Over urineverlies, aandrang en blaastraining lees je meer bij blaasklachten in de overgang.

Wat helpt tegen een droge vagina?

Er zijn goede behandelingen. Thuisarts adviseert om te beginnen zonder hormonen en over te stappen als dat niet genoeg helpt ^[1].

Middel	Wat het doet	Recept nodig?
Glijmiddel	Maakt vrijen soepeler, alleen tijdens de seks	Nee
Vochtinbrengende vaginale gel (bijv. met hyaluronzuur)	Maakt het slijmvlies vochtiger, ook buiten de seks	Nee
Estriol (ovule of crème)	Lokaal oestrogeen, maakt het slijmvlies dikker	Ja
Estradiol vaginaal tablet	Lokaal oestrogeen, maakt het slijmvlies dikker	Ja

Glijmiddel en vochtinbrengende gel

Een glijmiddel gebruik je alleen bij het vrijen. Een vochtinbrengende vaginale gel, bijvoorbeeld met hyaluronzuur, gebruik je juist dagelijks. Volgens Thuisarts smeer je die 2 keer per dag op de ingang van de vagina en aan de binnenkant van de schaamlippen. De gel werkt direct en heeft geen bijwerkingen. Je koopt hem zonder recept bij apotheek of drogist ^[1].

Lokaal oestrogeen

Helpt een gel onvoldoende, dan kan de huisarts een middel met een lage dosis oestrogeen voor in de vagina voorschrijven. De huisartsenrichtlijn noemt estriol (ovule of crème) en een vaginaal tablet met estradiol ^[4]. Bij twee of meer klachten raadt de richtlijn van gynaecologen aan om vaginaal oestrogeen aan te bieden, bij voorkeur estriol ^[3].

Meestal gebruik je het middel eerst 2 weken elke dag en daarna 2 keer per week. De eerste dagen kan het wat branden. Na een paar weken merk je verbetering, het beste effect zie je na ongeveer 2 maanden ^[1]. Stop je, dan kunnen de klachten terugkomen ^[3].

Er komt bij deze middelen weinig hormoon in je bloed. Bij gewone doseringen blijft het oestrogeen in je bloed binnen de normale waarden na de overgang ^[3]. Volgens Thuisarts kun je ze veilig een paar jaar gebruiken ^[1]. Voor gebruik langer dan een jaar zijn weinig onderzoeksgegevens, maar de richtlijnmakers vinden schadelijke effecten in de rest van het lichaam onwaarschijnlijk ^[3]. Lokaal oestrogeen helpt niet tegen opvliegers en beschermt niet tegen zwangerschap ^[1].

Gebruik je al hormoontherapie tegen opvliegers, dan kan ook die de vaginale klachten verminderen. De Amerikaanse Menopause Society noemt hormoontherapie de meest effectieve behandeling voor zowel opvliegers als het urogenitaal syndroom ^[7]7. The North American Menopause Society, Menopause. The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society, 2022.. Heb je alleen vaginale klachten, dan is lokaal oestrogeen de logische keuze.

Na borstkanker

Heb je borstkanker gehad, of een andere kanker die gevoelig is voor hormonen? Dan raadt de richtlijn hormonen af. Bij heel ernstige klachten, als middelen zonder hormonen niet helpen, kan in overleg met je oncoloog soms toch vaginaal estriol worden overwogen ^[3]. Bespreek dit altijd met je behandelaar.

Waar kun je terecht?

Je huisarts kan een droge vagina goed behandelen en zo nodig onderzoeken of er iets anders speelt. Het is een gewone klacht, je hoeft je er niet voor te schamen. Wil je meer tijd voor je verhaal, ook over seksualiteit, dan kun je terecht bij een overgangsconsulent. Bekijk de mogelijkheden in de zorgwijzer.

Lees ook over andere overgangsklachten, zoals opvliegers en psychische klachten.