Gewrichtspijn in de overgang: spierpijn, stijfheid en frozen shoulder

Kan gewrichtspijn door de overgang komen?

Dat kan, maar zeker weten doen we het niet. Thuisarts noemt pijn in gewrichten of spieren als klacht die sommige vrouwen in de overgang krijgen. Er staat direct bij dat niet zeker is of die pijn door de overgang komt. Ouder worden en andere veranderingen in je leven kunnen ook een rol spelen ^[1]1. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang..

Toch is de klacht heel herkenbaar. Een overzichtsartikel uit 2024 schat dat meer dan 70% van de vrouwen tijdens de overgang last krijgt van klachten aan spieren, botten of gewrichten en dat een kwart er flink door beperkt raakt ^[2]2. Wright e.a., Climacteric. The musculoskeletal syndrome of menopause, 2024.. De auteurs stellen een nieuwe verzamelnaam voor: het 'musculoskeletaal syndroom van de menopauze'. Dat is een voorstel van één groep onderzoekers, geen erkende diagnose. De schattingen komen bovendien uit verschillende studies die niet allemaal hetzelfde meten.

Waarom zou de overgang meespelen? Oestrogeen werkt op veel weefsels in het lichaam, ook op kraakbeen, spieren, pezen en botten. Wat oestrogeen allemaal doet, lees je bij oestrogeentekort. Dat het dalen van oestrogeen pijn kan geven, is een logische gedachte. Maar dat bewijst nog niet dat jouw pijn daardoor komt.

Hoe voelt gewrichtspijn in de overgang?

Vrouwen beschrijven vaak een combinatie van klachten:

• stijve gewrichten, vooral 's ochtends of na stilzitten
• pijnlijke handen, vingers, knieën, heupen of schouders
• spierpijn of een zwaar, beurs gevoel in de spieren
• pijnlijke voeten bij het opstaan
• minder kracht en sneller stijf na inspanning

Bij gewrichtspijn zonder duidelijke oorzaak is het gewricht pijnlijk en stijf, maar niet dik, rood of warm ^[3]3. Thuisarts.nl. Ik heb last van mijn gewrichten. Wat kan het zijn?.. Dat onderscheid is nuttig. Een gewricht dat wel dik, warm of rood is, past minder bij 'gewoon' de overgang en moet je laten bekijken.

Wat zegt het onderzoek naar hormoontherapie?

Hier moet je eerlijk zijn over hoe weinig er vaststaat.

In een groot gerandomiseerd onderzoek kregen ruim 10.000 vrouwen zonder baarmoeder ofwel oestrogeen, ofwel een nepmiddel. Na een jaar had de oestrogeengroep iets minder vaak gewrichtspijn: 76,3% tegenover 79,2% ^[4]4. Chlebowski e.a., Menopause. Estrogen alone and joint symptoms in the Women's Health Initiative randomized trial, 2013.. Dat is een klein verschil. Gezwollen gewrichten kwamen in de oestrogeengroep juist iets vaker voor. Let op: in dit onderzoek werd een ander soort oestrogeen in pilvorm gebruikt dan wat in Nederland nu meestal wordt voorgeschreven.

Een systematische review uit 2026 bundelde 57 studies. Daarin werd geen verschil gevonden in algemene pijn aan spieren en gewrichten tussen vrouwen die ooit hormoontherapie gebruikten en vrouwen die dat nooit deden ^[5]5. Overton e.a., Post Reproductive Health. The effect of hormone replacement therapy on musculoskeletal pain in menopausal women: a systematic review and meta-analysis, 2026.. Bij artrose en reuma spraken de resultaten elkaar tegen. De onderzoekers concluderen dat er nog geen stevige uitspraak mogelijk is.

Wat betekent dat voor jou? Hormoontherapie is in Nederland bedoeld voor opvliegers en nachtzweten die je dagelijks leven flink beperken ^[6]6. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73), 2024.. Heb je die klachten en daarnaast gewrichtspijn, dan merk je misschien dat de pijn ook minder wordt. Maar gewrichtspijn alleen is geen reden om met hormonen te beginnen. Meer over de afweging lees je bij hormoontherapie in de overgang.

Frozen shoulder in de overgang

Een frozen shoulder (stijve schouder met pijn) komt vooral voor tussen je 40e en 60e. Ook diabetes, een te snel of te traag werkende schildklier, een val of operatie aan de schouder en lang weinig bewegen vergroten de kans. De oorzaak is onbekend ^[7]7. Thuisarts.nl. Ik heb een stijve schouder met pijn (frozen shoulder)..

Omdat de leeftijd zo samenvalt met de overgang, vragen veel vrouwen zich af of hormonen meespelen. Een klein Amerikaans onderzoek uit 2026 zag minder frozen shoulder bij vrouwen die hormoontherapie gebruikten, maar dat verschil was niet statistisch zeker ^[8]8. Reinke e.a., Climacteric. A preliminary pilot study to address design issues related to research on potential association of hormone therapy and adhesive capsulitis, 2026.. Er is dus een vermoeden, geen bewijs.

Een frozen shoulder verloopt in drie fasen ^[7]:

Fase	Wat je merkt	Duur
1	Vooral pijn	2 tot 9 maanden
2	De schouder wordt stijver	4 tot 12 maanden
3	De schouder wordt weer soepeler	5 tot 24 maanden

Meestal ben je er na ongeveer 2,5 jaar vanaf. Geen enkele behandeling laat het sneller overgaan. Wel helpt het om te blijven bewegen met oefeningen die weinig pijn doen. Een prik kan de pijn verminderen maar maakt de schouder niet soepeler. Fysio- of oefentherapie helpt je om dagelijkse bewegingen weer te kunnen doen ^[7].

Welke andere oorzaken zijn er?

Gewrichts- en spierpijn op middelbare leeftijd heeft vaak een andere oorzaak dan de overgang, of meerdere oorzaken tegelijk. Thuisarts noemt onder meer ^[3]:

• te veel of verkeerde belasting, bijvoorbeeld door sport of zwaar werk
• overgewicht, wat de kans op pijn in heupen, knieën en enkels vergroot
• artrose: het kraakbeen verandert, het gewricht wordt pijnlijk en stijf, vooral in het eerste halfuur van bewegen
• ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis, jicht of gewrichtsontsteking bij psoriasis of darmziekten
• zeldzamere ziekten zoals lupus (SLE) of sarcoïdose

Ook de schildklier kan meespelen: een te snel of te traag werkende schildklier vergroot bijvoorbeeld de kans op een frozen shoulder ^[7]. Slecht slapen door nachtzweten maakt pijn bovendien vaak erger. Lees daarover meer bij slecht slapen in de overgang en nachtzweten.

Wat kun je zelf doen?

Blijf bewegen. Rust maakt stijve gewrichten meestal stijver. Dagelijks bewegen houdt je gewrichten soepel en je spieren sterk. Krachttraining is extra nuttig, omdat het verlies van oestrogeen samenhangt met verlies van spiermassa ^[2]. Zie bewegen in de overgang.

Let op je gewicht. Minder gewicht betekent minder belasting van heupen en knieën ^[3]. Lees meer bij afvallen in de overgang.

Pijnstillers. Paracetamol is het eerste middel om te proberen. Ontstekingsremmers (NSAID's) zoals ibuprofen, naproxen of diclofenac werken goed, maar kunnen ernstige bijwerkingen geven. Een pijnstillende gel met diclofenac of ibuprofen op het pijnlijke gewricht is een alternatief ^[3]. Overleg met je huisarts of apotheker als je pijnstillers langer of vaker nodig hebt.

Supplementen. Er worden veel middelen aangeboden tegen 'overgangspijn'. Volgens de huisartsenrichtlijn is van vrij verkrijgbare middelen tegen overgangsklachten niet aangetoond dat ze helpen, en sommige kunnen ernstige bijwerkingen geven ^[6]. Zie ook supplementen in de overgang.

Waar kun je terecht?

Begin bij de huisarts. Die kan andere oorzaken uitsluiten en zo nodig verwijzen naar een fysiotherapeut, reumatoloog of orthopeed. Spelen er ook andere overgangsklachten, dan kun je die in hetzelfde gesprek bespreken. Een overgangsconsulent kan helpen om al je klachten op een rij te zetten. Welke zorg bij je past, vind je in de zorgwijzer.

Wil je weten welke andere klachten bij de overgang horen? Bekijk het overzicht van overgangsklachten, bijvoorbeeld vermoeidheid of botontkalking.