Naar de inhoud
Perimenopauzewijzer

Behandeling van opvliegers zonder hormonen: wat werkt er?

Mag of wil je geen hormonen gebruiken, dan zijn er andere behandelingen tegen opvliegers. Ze werken minder sterk dan hormoontherapie. Welke past, hangt af van je situatie, bijvoorbeeld of je borstkanker hebt gehad.

Geschreven door
Redactie Perimenopauzewijzer
Medische controle
Nog niet medisch beoordeeld
Bijgewerkt
Speelt vooral in: perimenopauze, menopauze, postmenopauzeOver de fasen

Het belangrijkste

  • Mindfulness of gedragstherapie kan opvliegers verminderen van ongeveer 8 naar 5 per dag, zonder medicijnen.
  • Fezolinetant is een middel zonder hormonen. In Nederland wordt het alleen vergoed als hormoontherapie niet kan of niet werkt, via de gynaecoloog.
  • Bij fezolinetant worden je leverwaarden gecontroleerd, omdat het middel de lever kan beschadigen.
  • Clonidine geeft ongeveer 1 opvlieger per dag minder en heeft vrij veel bijwerkingen.
  • Nederlandse artsen raden antidepressiva tegen opvliegers af; Amerikaanse richtlijnen zijn positiever. Na borstkanker kan dat anders liggen.

Voor wie is behandeling zonder hormonen bedoeld?

Er zijn drie groepen vrouwen die een behandeling zonder hormonen zoeken:

  • Je mag geen hormonen. Bijvoorbeeld omdat je borstkanker of baarmoederkanker hebt gehad, een trombose, een hartaanval of beroerte, of omdat je rookt [1].
  • Je wilt geen hormonen. Ook dat is een geldige keuze. Volgens de richtlijn van de gynaecologen is er ook bij vrouwen die wel hormonen mogen veel behoefte aan behandelingen zonder hormonen en goede informatie daarover [2].
  • Hormonen helpen onvoldoende of je hebt er te veel bijwerkingen van.

Eerlijk vooraf: geen van deze behandelingen werkt zo sterk als hormoontherapie. Met hormoontherapie gaan opvliegers gemiddeld van ongeveer 10 naar 2 per dag [3]. De opties hieronder geven een kleiner effect, maar kunnen het verschil maken tussen 'niet te doen' en 'goed te doen'.

Welke behandelingen zonder hormonen zijn er?

BehandelingEffect op opvliegersBelangrijkste nadelenVia wie
Mindfulness of gedragstherapieVan ongeveer 8 naar 5 per dag (zonder behandeling naar 7)Kost tijd en moeitePraktijkondersteuner of psycholoog
Fezolinetant40 tot 50 procent merkt geen duidelijke verbeteringKans op leverschade, controle nodigGynaecoloog
ClonidineOngeveer 1 per dag minderSlaapproblemen, duizeligheid, droge mondHuisarts
AntidepressivaWaarschijnlijk weinig tot geen effect (NL)Bijwerkingen, lastig afbouwenAfgeraden in Nederlandse richtlijnen
AcupunctuurMisschien iets, onzekerNiet vergoed, kwaliteit wisseltAcupuncturist

De getallen komen uit het Farmacotherapeutisch Kompas en Thuisarts [3] [4]. Hieronder lees je per optie meer.

Mindfulness en cognitieve gedragstherapie

Bij cognitieve gedragstherapie (CGT) leer je anders denken over en omgaan met opvliegers, bijvoorbeeld met ademhaling, ontspanning en het doorbreken van piekeren. Bij mindfulness train je je aandacht. Je opvliegers verdwijnen er niet door, maar je krijgt er volgens Thuisarts een paar per dag minder van en ze hinderen minder [4].

Het Farmacotherapeutisch Kompas geeft een getal: een vrouw met 8 opvliegers per dag houdt er na zo'n behandeling ongeveer 5 over, tegen ongeveer 7 in de vergelijkingsgroep [3]. Ook de Britse richtlijn NICE raadt CGT speciaal gericht op de overgang aan, naast hormonen of als je die niet kunt of wilt gebruiken [5].

The Menopause Society, de Amerikaanse beroepsvereniging, beveelt CGT en klinische hypnose aan, maar vindt het bewijs voor mindfulness te beperkt [6]. Nederlandse bronnen noemen mindfulness wel als optie. Je kunt deze therapie krijgen bij de praktijkondersteuner van je huisarts of bij een psycholoog [4].

Fezolinetant

Fezolinetant is een tablet zonder hormonen, sinds 2023 internationaal op de markt onder de merknaam Veoza [7]. Het werkt in de hersenen, op het warmtecentrum dat je lichaamstemperatuur regelt. Opvliegers ontstaan doordat dat warmtecentrum moet wennen aan minder oestrogeen [4]. Fezolinetant blokkeert een signaalstof (neurokinine B) en probeert zo die balans te herstellen [8].

Hoe goed werkt het?

Volgens Apotheek.nl merk je meestal na 2 tot 4 weken of het werkt. Het helpt alleen tegen opvliegers en zweetaanvallen, niet tegen andere overgangsklachten [7]. Het Farmacotherapeutisch Kompas schrijft dat 40 tot 50 procent van de vrouwen geen duidelijk merkbare verbetering heeft. Daarom adviseert het Kompas om tijdens de behandeling regelmatig opnieuw af te wegen of de voordelen opwegen tegen de nadelen [8].

Bijwerkingen en leverwaarden

Bij 1 tot 10 procent van de gebruikers komen slapeloosheid, diarree, buikpijn en verhoogde leverwaarden voor [8]. Er zijn ook meldingen van leverschade door het middel. Daarom gelden strikte controles [8]:

  • je leverwaarden worden gemeten voordat je begint;
  • de eerste 3 maanden elke maand opnieuw, daarna als de arts dat nodig vindt;
  • bij te hoge waarden of klachten van de lever stopt de behandeling.

Krijg je tijdens het gebruik een gevoelige of opgezette buik, buikpijn of een gele kleur van je huid of oogwit, waarschuw dan meteen een arts [7]. In zeldzame gevallen (minder dan 1 op de 1000) is baarmoederkanker als bijwerking gemeld [8]. Krijg je na de overgang onverwacht bloedverlies, ga dan naar de huisarts.

Wanneer niet?

Fezolinetant mag niet tijdens een zwangerschap en ook niet samen met bepaalde andere medicijnen, zoals de anticonceptiepil met ethinylestradiol en het antidepressivum fluvoxamine. Samen met hormoontherapie is het niet onderzocht en wordt het afgeraden. Bij vrouwen die nog behandeld worden voor borstkanker is het ook niet onderzocht en wordt het afgeraden; na afloop van de behandeling maakt de arts per persoon een afweging [8].

Wordt fezolinetant vergoed?

Ja, maar alleen onder voorwaarden. Het middel staat op bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering [8]. Volgens de Dutch Menopause Society, de vereniging van gynaecologen met aandacht voor de overgang, geldt de vergoeding sinds 2026 alleen bij matige tot ernstige opvliegers als hormoontherapie niet werkt of niet mag. Alleen een gynaecoloog, of een arts onder supervisie van een gynaecoloog, mag het dan voorschrijven, met een artsenverklaring [9]. Op medicijnkosten.nl staat het geregistreerde middel als vergoed [10].

Je huisarts kan het dus niet zelf vergoed voorschrijven. Denk je dat het voor jou zinvol is, vraag dan om een verwijzing naar een gynaecoloog of een overgangspoli. NICE beveelt fezolinetant aan voor matige tot ernstige opvliegers als hormoontherapie niet geschikt is [5].

Clonidine

Clonidine is een medicijn dat artsen voorschrijven bij opvliegers en bij hoge bloeddruk. Het geeft ongeveer 1 opvlieger per dag minder. Thuisarts noemt het alleen geschikt als je geen hormonen mag, bijvoorbeeld na hormoongevoelige borstkanker, omdat het veel bijwerkingen heeft: slaapproblemen, angst, duizeligheid, een droge mond, hoofdpijn, misselijkheid en overgeven [4].

Volgens de huisartsenrichtlijn evalueert je arts het effect na 4 weken en bouw je het af als je stopt [11]. Het Farmacotherapeutisch Kompas adviseert terughoudendheid en noemt de kwaliteit van het bewijs laag [3]. The Menopause Society raadt clonidine tegen opvliegers niet aan [6].

Antidepressiva (SSRI's en SNRI's)

Hier verschillen Nederlandse en buitenlandse richtlijnen duidelijk van elkaar.

In Nederland raden artsen antidepressiva tegen overgangsklachten af. Volgens Thuisarts helpen ze waarschijnlijk niet tegen opvliegers, kunnen ze juist opvliegers en zweten als bijwerking geven en is stoppen vaak lastig [4]. Het Farmacotherapeutisch Kompas schrijft dat SSRI's en SNRI's waarschijnlijk niet of nauwelijks beter werken dan placebo, al hebben ze mogelijk wel een gunstig effect op stemmingsklachten [3].

The Menopause Society beveelt SSRI's en SNRI's juist aan als behandeling zonder hormonen [6]. NICE zit ertussenin: geef ze niet routinematig als eerste behandeling voor alleen opvliegers [5].

Heb je naast opvliegers ook een depressie of angststoornis, dan kan een antidepressivum om die reden wel zinvol zijn. Bespreek dat met je huisarts. Lees ook over psychische klachten in de overgang.

Gabapentine

Gabapentine is een middel tegen epilepsie en zenuwpijn [12]. The Menopause Society noemt het een aanbevolen behandeling zonder hormonen tegen opvliegers [6]. In Nederland staan opvliegers niet bij de toepassingen van gabapentine in het Farmacotherapeutisch Kompas en de Nederlandse behandeladviezen voor overgangsklachten noemen het niet [12] [3]. Gebruik ervoor zou dus offlabel zijn: buiten de officiële registratie.

Acupunctuur

De richtlijn van de gynaecologen noemt traditionele acupunctuur een optie, vooral als aanpassingen in voeding en leefstijl niet genoeg helpen. De richtlijn wijst er ook op dat acupuncturist geen beschermd beroep is, dat de kwaliteit lastig te beoordelen is en dat zorgverzekeraars het niet vergoeden [2]. Thuisarts schrijft dat acupunctuur misschien minder opvliegers geeft, maar dat dit niet zeker is [4].

Leefstijl: wat helpt er wel?

Minder of geen alcohol kan zorgen voor minder opvliegers, vooral minder nachtzweten. Luchtige kleding in laagjes en katoenen beddengoed maken opvliegers draaglijker [4]. Gezond eten, bewegen en afvallen verminderen de opvliegers volgens de huisartsenrichtlijn niet, maar zijn wel goed voor je hart en botten [11]. Volgens de gynaecologenrichtlijn heeft een gezond voedingspatroon mogelijk een gunstig effect op nachtzweten en kwaliteit van leven [2]. Meer tips lees je bij opvliegers en in de sectie leefstijl.

Supplementen en kruidenmiddelen zijn geen goed alternatief: van geen enkel middel is aangetoond dat het werkt, en sommige kunnen schade doen. Zie supplementen in de overgang.

Opvliegers na borstkanker

Na borstkanker zijn opvliegers vaak heftig, zeker door een antihormonale behandeling. Hormoontherapie is dan meestal geen optie. De Britse borstkankerrichtlijn adviseert hormoontherapie niet routinematig te geven aan vrouwen die borstkanker hebben gehad, behalve in uitzonderlijke gevallen na een gesprek over de risico's [13].

Volgens dezelfde richtlijn kunnen SSRI's worden overwogen tegen opvliegers na borstkanker, maar niet als je tamoxifen gebruikt. Soja (isoflavonen), rode klaver, zwarte cohosh en vitamine E raadt de richtlijn af [13]. Dat wijkt af van het algemene Nederlandse advies over antidepressiva; je oncoloog of gynaecoloog weegt dit per persoon af. Fezolinetant wordt tijdens de behandeling van borstkanker afgeraden [8]. CGT en mindfulness kunnen altijd. Meer over klachten en behandeling na borstkanker lees je bij overgang na borstkanker.

En bij een droge vagina?

Voor droogheid en pijn bij het vrijen bestaan vaginale gels zonder hormonen, bijvoorbeeld met hyaluronzuur. Die zijn zonder recept te koop, werken meteen en hebben volgens Thuisarts geen bijwerkingen [14]. Meer hierover lees je bij droge vagina.

Wanneer naar de huisarts?

  • Je hebt zoveel last van opvliegers of nachtzweten dat je dagelijks leven eronder lijdt.
  • Je mag geen hormonen gebruiken en wilt weten wat er wel kan.
  • Je gebruikt fezolinetant en krijgt buikpijn, een gele huid of geel oogwit. Neem dan direct contact op.
  • Je hebt bloedverlies terwijl je al langer dan een jaar niet ongesteld bent geweest.

Wil je weten waar je terecht kunt, van huisarts tot gynaecoloog? Kijk in de zorgwijzer.

Bij wie kun je terecht?

De meeste vrouwen beginnen bij de huisarts. Kom je daar niet verder, of zoek je meer tijd en begeleiding, dan zijn er andere mogelijkheden.

  1. Huisarts

    Het eerste aanspreekpunt. Kan klachten beoordelen, andere oorzaken uitsluiten en hormoontherapie voorschrijven. Valt niet onder je eigen risico.

  2. Overgangsconsulent

    Tijd voor uitleg en begeleiding, vaak zonder verwijzing. Schrijft geen medicijnen voor.

    47 aanbieders bekijken

  3. Overgangspoli

    Voor complexe situaties, zoals een vroege overgang of klachten na kanker. Alleen met verwijzing.

    31 aanbieders bekijken

  4. Overgangskliniek of online

    Zonder verwijzing en vaak snel terecht, met artsen die hormonen kunnen voorschrijven. Meestal niet vergoed.

    5 aanbieders bekijken

Bronnen

  1. 1.Thuisarts.nl. Ik wil misschien hormoontherapie tegen opvliegers in de overgang (2026). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  2. 2.NVOG, Richtlijnendatabase. Richtlijn Management rondom menopauze, module Hormoonloze behandeling overgangsklachten (2026). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  3. 3.Farmacotherapeutisch Kompas, Zorginstituut Nederland. Climacterische klachten (indicatietekst). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  4. 4.Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang en heb opvliegers (2026). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  5. 5.National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management (NG23), Recommendations (2026). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  6. 6.Menopause (The Menopause Society), via PubMed. The 2023 nonhormone therapy position statement of The North American Menopause Society (2023). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  7. 7.Apotheek.nl (KNMP). Fezolinetant (2026). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  8. 8.Farmacotherapeutisch Kompas, Zorginstituut Nederland. Fezolinetant (preparaattekst). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  9. 9.Dutch Menopause Society (De Menopauze Specialist). Vergoeding fezolinetant (2026). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  10. 10.Medicijnkosten.nl, Zorginstituut Nederland. Zoekresultaten fezolinetant: prijs en vergoeding. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  11. 11.Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73) (2024). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  12. 12.Farmacotherapeutisch Kompas, Zorginstituut Nederland. Gabapentine (preparaattekst). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  13. 13.National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Early and locally advanced breast cancer: diagnosis and management (NG101). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  14. 14.Thuisarts.nl. Ik heb jeuk en een droge vagina door de overgang. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.

Verder lezen