Perimenopauze: wat er gebeurt, welke klachten en hoe lang het duurt

Wat is de perimenopauze?

De perimenopauze is de fase waarin je cyclus begint te veranderen omdat je eierstokken minder regelmatig werken. Huisartsen rekenen de perimenopauze vanaf het moment dat je menstruatie verandert tot één jaar na je laatste menstruatie ^[1]1. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73), 2024.. Daarna begint de postmenopauze.

Het woord betekent letterlijk 'rond de menopauze'. De menopauze zelf is maar één moment: je allerlaatste menstruatie. Dat moment herken je pas achteraf, als je een jaar lang niet meer ongesteld bent geweest.

In de volksmond heet deze hele periode 'de overgang'. Je hoort ook 'premenopauze' of 'pre-overgang'. Die woorden worden niet altijd op dezelfde manier gebruikt. Op deze site houden we de indeling van de huisartsenrichtlijn aan. Meer over de fasen lees je in de fasen van de overgang.

Term	Wat het betekent
Perimenopauze	Van de eerste cyclusveranderingen tot 1 jaar na de laatste menstruatie
Menopauze	De laatste menstruatie
Postmenopauze	Vanaf 1 jaar na de laatste menstruatie
Vroegtijdige overgang	Menopauze voor je 40e

Wat gebeurt er met je hormonen?

In de jaren voor de overgang neemt het aantal eiblaasjes in je eierstokken af. Je hersenen maken meer FSH, het hormoon dat de eierstokken aanzet, maar de eierstokken reageren steeds minder voorspelbaar. Het gevolg is dat je hormoonspiegels in de perimenopauze sterk kunnen schommelen ^[2]2. Harlow e.a., Fertility and Sterility. Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop + 10 (STRAW+10), 2012..

Je oestrogeen daalt niet geleidelijk. In de perimenopauze kan het de ene maand juist hoog zijn en de volgende maand laag. Dat grillige patroon zie je terug in de lijn bovenaan deze pagina en het verklaart waarom klachten kunnen komen en gaan.

Pas na de menopauze blijft het oestrogeen blijvend laag. Wil je weten wat oestrogeen allemaal doet in je lichaam, lees dan oestrogeentekort: klachten en oorzaken. Ook progesteron, het hormoon dat na een eisprong vrijkomt, verandert in deze jaren: zie progesteron in de overgang.

Op welke leeftijd begint de perimenopauze?

De meeste vrouwen merken de eerste veranderingen in hun veertiger jaren. Volgens Thuisarts kan de overgang beginnen tussen je 40e en 60e en valt de laatste menstruatie gemiddeld rond je 51e ^[3]3. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang.. Omdat de perimenopauze een aantal jaren voor de menopauze begint, start die bij veel vrouwen ergens halverwege de 40.

Ongeveer 1 op de 100 vrouwen komt al voor haar 40e in de overgang ^[3]. Dat heet een vroegtijdige overgang of POI (premature ovariële insufficiëntie). Dat vraagt om een andere aanpak, onder meer omdat het lichaam dan veel jaren eerder zonder oestrogeen zit. Lees daarover meer bij vervroegde overgang.

Hoe lang duurt de perimenopauze?

Dat verschilt sterk per vrouw. De huisartsenrichtlijn noemt een gemiddelde duur van de overgang van 4 tot 6 jaar, met een onvoorspelbaar beloop ^[1]. De internationale STRAW-indeling schat dat alleen al de late fase vlak voor de menopauze, waarin je soms maanden niet ongesteld bent, gemiddeld 1 tot 3 jaar duurt ^[2].

Klachten houden niet altijd op bij de menopauze. Opvliegers en nachtzweten komen juist het vaakst voor in het eerste jaar na de laatste menstruatie en houden doorgaans 3 tot 7 jaar aan ^[1]. Thuisarts schrijft dat klachten meestal minder worden zo'n 5 jaar na de laatste ongesteldheid ^[3]. Een uitgebreide uitleg vind je bij hoe lang de overgang duurt.

Perimenopauze klachten en symptomen

Het eerste wat veel vrouwen merken, is dat de menstruatie verandert. Daarna, of tegelijk, kunnen andere klachten komen. Niet iedereen krijgt klachten en de hinder verschilt enorm.

Veranderingen in je cyclus

• Er zit meer of juist minder tijd tussen twee menstruaties.
• Je bent langer of korter ongesteld.
• Het bloedverlies wordt heviger of juist minder ^[3].

Onderzoekers gebruiken twee herkenningspunten. Verschilt de lengte van opeenvolgende cycli steeds 7 dagen of meer, dan zit je in de vroege fase. Blijft je menstruatie 60 dagen of langer weg, dan zit je in de late fase vlak voor de menopauze ^[2]. Lees meer bij menstruatie in de overgang.

Opvliegers en nachtzweten

Opvliegers zijn de bekendste klacht: 8 van de 10 vrouwen krijgen ze, meestal duren ze een paar minuten ^[3]. Een opvlieger 's nachts heet nachtzweten. Nachtelijke opvliegers kunnen leiden tot slecht slapen, vermoeidheid en sombere gevoelens ^[1]. Lees meer over opvliegers en nachtzweten.

Andere klachten

Thuisarts noemt ook klachten van de vagina (zoals droogheid en jeuk, bij ongeveer 3 van de 10 vrouwen), vaker een blaasontsteking, pijnlijke borsten, zwaarder worden, haaruitval en vaker migraine. Sommige vrouwen krijgen gewrichts- of spierpijn, angst, somberheid of worden vergeetachtiger. Bij die laatste groep is niet duidelijk of het door de overgang komt ^[3].

Die eerlijke kanttekening is belangrijk. Klachten als moeheid, prikkelbaarheid of slecht concentreren kunnen te maken hebben met de overgang, bijvoorbeeld door slecht slapen. Maar ze kunnen ook andere oorzaken hebben, zoals stress, een te traag of te snel werkende schildklier of bloedarmoede. Een goede huisarts kijkt naar het hele plaatje.

In ons overzicht van overgangsklachten vind je per klacht hoe vaak die voorkomt, wat helpt en wanneer je beter naar de huisarts gaat. Herken je jezelf en wil je je klachten op een rij zetten? Doe de overgangscheck.

Hoe weet je of je in de perimenopauze zit?

Je weet het vooral door het patroon: een veranderende cyclus, meestal na je 40e, eventueel samen met opvliegers of nachtzweten. De huisarts stelt de diagnose 'overgangsklachten' op basis van je klachten en je leeftijd, nadat andere oorzaken zijn uitgesloten ^[1].

Een bloedtest is daarbij volgens Thuisarts niet betrouwbaar om te bepalen of je in de overgang bent ^[3]. Dat komt door de schommelingen: je hormoonwaarden kunnen de ene week passen bij de overgang en de volgende week weer normaal zijn ^[2]. De meeste zelftests van de drogist meten FSH in je urine en juist dat hormoon wisselt in deze fase sterk. Een uitslag zegt dus weinig over waar je staat.

Meer hierover lees je in ben ik in de overgang?.

Kun je in de perimenopauze nog zwanger worden?

Ja. Zolang je nog af en toe ongesteld wordt, kun je zwanger worden. Thuisarts adviseert een voorbehoedmiddel te gebruiken tot één jaar na je laatste menstruatie. Vanaf je 52e kun je stoppen, omdat een zwangerschap dan vrijwel niet meer voorkomt ^[4]4. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang. Wanneer kan ik stoppen met voorbehoedmiddelen?..

Gebruik je een hormoonspiraal of de pil, dan merk je soms niet dat je in de overgang bent, omdat je menstruatie al minder of niet meer komt. Bespreek met je huisarts wanneer je kunt stoppen. Meer daarover lees je bij anticonceptie in de overgang.

Wat kun je doen tegen klachten?

Lang niet elke vrouw heeft behandeling nodig. Maar heb je echt last, dan zijn er goede mogelijkheden.

Zelf. Gezond eten, dagelijks bewegen en weinig alcohol zijn goed voor je gezondheid op de lange termijn. Volgens de huisartsenrichtlijn helpen afvallen en bewegen alleen niet tegen opvliegers ^[1]. Van mindfulness en stressverminderende therapie is wel enig effect aangetoond. Van vrij verkrijgbare middelen tegen overgangsklachten is niet aangetoond dat ze helpen ^[1]. Lees ook supplementen in de overgang.

Hormoontherapie. Heb je zoveel last van opvliegers of nachtzweten dat je dagelijks leven eronder lijdt, dan kan de huisarts hormoontherapie voorstellen. Je kiest tussen tabletten of estradiol via de huid (gel of pleister). Heb je nog een baarmoeder, dan gebruik je er altijd een progestageen bij ^[1]. Ook in de perimenopauze, als je nog ongesteld wordt, is hormoontherapie mogelijk. Je huisarts kiest dan een schema dat past bij je cyclus. Alles over werking, vormen en risico's lees je bij hormoontherapie in de overgang.

Zonder hormonen. Mag of wil je geen hormonen, dan zijn er andere middelen. Zie behandeling zonder hormonen.

Vaginale klachten. Voor droogte en pijn bij het vrijen zijn er vochtinbrengende middelen en lokale oestrogenen die alleen in de vagina werken ^[1]. Meer bij droge vagina.

Waar kun je terecht?

Begin bij je huisarts. Die kan je klachten beoordelen, andere oorzaken uitsluiten en zo nodig hormoontherapie voorschrijven. Een bezoek aan de huisarts valt niet onder je eigen risico.

Wil je meer tijd om alles te bespreken, dan kun je ook naar een overgangsconsulent. Dat is meestal een verpleegkundige met een speciale opleiding, die geen medicijnen voorschrijft. Bij ingewikkelde situaties verwijst de huisarts je naar een overgangspoli in het ziekenhuis. Daarnaast zijn er private en online klinieken. Welke zorg bij je vraag past en wat die kost, vergelijk je in de zorgwijzer.