Psychische klachten in de overgang: stemmingswisselingen, angst en somberheid

Welke psychische klachten komen voor in de overgang?

Veel vrouwen merken rond de overgang dat ze emotioneel anders reageren dan vroeger. Herkenbare klachten zijn:

• stemmingswisselingen: snel geïrriteerd, huilerig of boos, soms zonder duidelijke aanleiding;
• prikkelbaarheid: een korter lontje bij je partner, kinderen of collega's;
• een opgejaagd of onrustig gevoel, alsof je constant 'aan' staat;
• angst, soms met hartkloppingen of paniek;
• somberheid, minder plezier, minder zin in dingen;
• onzekerheid, bijvoorbeeld door opvliegers waar anderen bij zijn.

Thuisarts noemt angst, depressie en andere psychische klachten als klachten waarvan niet zeker is of ze door de overgang komen. Ze kunnen ook te maken hebben met ouder worden of andere veranderingen in je leven ^[1]1. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang.. Dat maakt ze niet minder echt. Het betekent wel dat het zinvol is om breder te kijken dan alleen hormonen.

Hoe hangen hormonen en stemming samen?

Het verband is ingewikkeld. Een internationale expertgroep beschrijft de perimenopauze, inclusief de eerste jaren na de laatste menstruatie, als een kwetsbare periode voor zowel depressieve klachten als een depressie ^[2]2. Maki e.a., Menopause. Guidelines for the evaluation and treatment of perimenopausal depression: summary and recommendations, 2018.. In diezelfde jaren schommelen je hormonen sterk.

Tegelijk spelen andere dingen mee. Volgens dezelfde experts gaat een depressie rond de overgang vaak samen met overgangsklachten zoals opvliegers en slaapproblemen en met wat er in deze levensfase speelt ^[2]. Denk aan opgroeiende of uitvliegende kinderen, zorg voor ouders, druk op het werk of veranderingen in je relatie.

Slaaptekort als versterker

Een belangrijke route loopt via de slaap. Nachtelijke opvliegers kunnen leiden tot slecht slapen, moeheid en sombere gevoelens ^[3]3. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73), 2024.. Thuisarts noemt ook prikkelbaarheid als gevolg van slecht slapen ^[1]. Wie maanden niet doorslaapt, heeft minder rek. Lees meer bij slecht slapen in de overgang en nachtzweten.

Eerder een depressie gehad

Had je eerder een depressie, dan is de kans groter dat die in de overgang terugkomt ^[1]. De meeste vrouwen die rond de overgang een depressie krijgen, hebben er eerder een gehad ^[2].

Wat is het verschil tussen stemmingsklachten en een depressie?

Iedereen is weleens somber of prikkelbaar. Bij een depressie zijn de klachten heftiger en houden ze aan. Thuisarts spreekt van een depressie als je minstens een van deze twee kernklachten hebt ^[4]4. Thuisarts.nl. Ik heb een depressie, 2026.:

• je voelt je somber;
• je hebt veel minder zin om dingen te doen en veel minder plezier.

Die klachten zijn er bijna elke dag, het grootste deel van de dag, al langer dan 2 weken. Daarnaast heb je een aantal andere klachten, zoals veel moeheid, slecht of juist veel slapen, minder concentratie, je waardeloos of schuldig voelen, een veranderde eetlust of gedachten aan de dood. Gewone dingen, zoals werk of contact met anderen, gaan dan moeilijk ^[4].

Omdat moeheid, slecht slapen en slecht concentreren ook bij de overgang horen, is het onderscheid soms lastig. Dat is een reden om er met je huisarts naar te kijken, niet om het af te doen als 'gewoon de overgang'.

Wat kun je zelf doen?

• Pak je slaap aan. Dat is vaak de eerste stap. Zie slecht slapen in de overgang.
• Beweeg dagelijks. Thuisarts adviseert in de overgang dagelijks een half uur te bewegen en gezond te eten ^[5]5. Thuisarts.nl. Ik wil goed omgaan met klachten door de overgang..
• Praat erover, met je partner, een vriendin of een collega. Benoemen wat er speelt, maakt het vaak minder groot.
• Wees zuinig met alcohol. Het lijkt te ontspannen, maar verstoort je slaap.
• Vraag hulp bij spanning op het werk. De huisartsenrichtlijn noemt de bedrijfsarts als aanspreekpunt als je klachten je functioneren op het werk beïnvloeden ^[3]. Zie overgang en werk.

Herken je een opgejaagd gevoel samen met een bonzend hart, lees dan ook hartkloppingen in de overgang. Heb je moeite met concentreren en onthouden, kijk dan bij hersenmist.

Welke behandeling helpt?

Gesprekken en therapie

Bij somberheid of angst kun je terecht bij de praktijkondersteuner (POH-ggz) van je huisarts. Bij meer of ernstiger klachten volgt behandeling door een psycholoog. Bewegen of sporten in een groep of met een therapeut is ook een optie bij een depressie ^[4].

Antidepressiva

Bij een ernstige depressie kunnen antidepressiva helpen ^[4]. Voor een depressie rond de overgang zijn antidepressiva en psychotherapie volgens de internationale experts de eerste keus, net als bij een depressie op een ander moment in je leven ^[2].

Helpt hormoontherapie tegen stemmingsklachten?

Daarover zijn de bronnen voorzichtig. Thuisarts schrijft dat hormoontherapie waarschijnlijk niet, of nauwelijks, helpt voor hoe je je voelt ^[5]. De internationale expertgroep ziet wel aanwijzingen dat oestrogeen een antidepressief effect heeft bij vrouwen in de perimenopauze, vooral als ze ook opvliegers hebben. Oestrogeen is echter niet goedgekeurd als behandeling voor depressie en over oestrogeen met een progestageen is weinig bekend ^[2].

In de praktijk betekent dat: heb je veel last van opvliegers en nachtzweten en lijden je slaap en stemming daaronder, dan kan hormoontherapie indirect helpen. Bij een echte depressie is het geen vervanging voor gesprekken of antidepressiva. Mag of wil je geen hormonen, kijk dan bij behandeling zonder hormonen.

Waar kun je terecht?

De huisarts of de praktijkondersteuner is de eerste stap, zowel voor stemmingsklachten als voor overgangsklachten. Een overgangsconsulent kan helpen om overgangsklachten en hun invloed op je leven in kaart te brengen. Alle zorgopties vind je in de zorgwijzer. Bekijk ook het overzicht van overgangsklachten.