Botontkalking na de overgang: risico, preventie en hormoontherapie

Wat is botontkalking?

Je botten worden je hele leven afgebroken en weer opgebouwd. Bij botontkalking, medisch osteoporose, wordt er meer bot afgebroken dan bijgemaakt. Je botten worden zwakker en breken sneller. Je voelt het zelf niet: botontkalking doet geen pijn. Vaak merk je het pas als je iets breekt ^[1]1. Thuisarts.nl. Ik wil weten of ik botontkalking heb..

Een gebroken bot komt volgens Thuisarts bij 1 op de 3 mensen van 50 jaar of ouder door botontkalking ^[1]. Denk aan een gebroken pols, heup of een ingezakte wervel.

Waarom krijg je botontkalking na de overgang?

Oestrogeen helpt je botten sterk te houden. Thuisarts noemt minder vrouwelijk hormoon in de overgang als een van de oorzaken van botontkalking ^[2]2. Thuisarts.nl. Ik heb botontkalking.. In de jaren na de overgang worden je botten zwakker ^[3]3. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang..

Dat botverlies gaat niet gelijkmatig. Een groot Amerikaans onderzoek (SWAN) mat bij ruim 850 vrouwen de botdichtheid rond de laatste menstruatie. Het botverlies begon ongeveer een jaar vóór de laatste menstruatie en was het snelst tot twee jaar erna. Daarna ging het langzamer door. In de wervelkolom verloren de vrouwen in tien jaar gemiddeld 10,6% van hun botdichtheid, waarvan 7,4% in die drie jaar rond de menopauze ^[4]4. Greendale e.a., Journal of Bone and Mineral Research. Bone mineral density loss in relation to the final menstrual period in a multiethnic cohort: results from the Study of Women's Health Across the Nation (SWAN), 2012..

Dat betekent: de jaren rond je laatste menstruatie zijn een goed moment om aandacht te geven aan je botten.

Hoe weet je of je botontkalking hebt?

Botontkalking stel je vast met een botdichtheidsmeting: een DEXA-scan in het ziekenhuis. Vaak wordt ook gekeken of er wervels zijn ingezakt, met een speciale meting of een röntgenfoto ^[1].

Je komt niet zomaar in aanmerking voor een scan. De huisarts biedt hem aan als ^[1]:

• je 50 jaar of ouder bent en een bot hebt gebroken, of een ingezakte wervel hebt
• je 40 jaar of ouder bent en 3 maanden of langer prednison gebruikt
• je 60 jaar of ouder bent en de huisarts denkt dat je een groter risico hebt op een botbreuk

Let op signalen van een ingezakte wervel: je wordt kleiner of je rug wordt krommer. Botontkalking zelf geeft geen rugpijn, een gebroken wervel wel ^[1].

Hoe voorkom je botontkalking?

Je kunt je botten niet jonger maken, maar je kunt het botverlies wel afremmen en je kans op vallen verkleinen.

Bewegen

Beweeg elke dag, in totaal minstens 2,5 uur per week en liefst meer ^[5]5. Thuisarts.nl. Ik wil mijn botten sterker maken.. Voor je botten werken activiteiten met veel druk op je botten het best: stevig wandelen, traplopen, hardlopen, dansen, tennis en aerobics. Fietsen en zwemmen zijn gezond, maar maken je botten niet veel steviger. Bewegen helpt ook je spieren, je evenwicht en je gewicht, waardoor je minder snel valt ^[5].

Krachttraining is daarom in deze levensfase extra zinvol. Lees meer bij bewegen in de overgang.

Calcium

Calcium (kalk) is de bouwstof van je botten. Hoeveel je nodig hebt, verschilt iets per bron:

Bron	Advies voor vrouwen
Voedingscentrum (op basis van de Gezondheidsraad)	1100 mg per dag van 51 tot en met 69 jaar, 1200 mg vanaf 70 jaar [6]6. Voedingscentrum. Calcium.
Thuisarts (huisartsen)	Ongeveer 1000 mg per dag [5]

In de praktijk komen beide adviezen op hetzelfde neer: eet en drink elke dag genoeg calciumrijke producten. Met de aanbevolen hoeveelheid zuivel, verrijkte plantaardige alternatieven en kaas haal je ongeveer 80 tot 90% van wat je nodig hebt. De rest komt uit onder meer groente, graanproducten, water, koffie en thee ^[6].

Thuisarts geeft als voorbeeld per dag ongeveer 4 glazen melk, plantenmelk met calcium of yoghurt. Of 3 glazen en 2 plakken kaas ^[5]. Eet je weinig zuivel, dan kan de huisarts calciumtabletten adviseren. Neem niet zomaar extra: meer dan 2500 mg calcium per dag, uit eten en supplementen samen, wordt afgeraden ^[6]. Meer over eten in deze fase lees je bij voeding in de overgang.

Vitamine D

Vitamine D heb je nodig om calcium op te nemen. Je huid maakt het onder invloed van zonlicht, dus ga elke dag naar buiten ^[5]. Het Voedingscentrum adviseert vrouwen vanaf 50 jaar extra vitamine D ^[7]7. Voedingscentrum. Vitamine D.:

Leeftijd	Extra vitamine D per dag
Vrouwen 50 tot en met 69 jaar	10 microgram
Iedereen vanaf 70 jaar	20 microgram

Heb je een donkere huid, kom je weinig buiten of bedek je je huid, dan geldt het advies van 10 microgram ook al op jongere leeftijd ^[7]. Gebruik je medicijnen tegen botontkalking, dan adviseert de huisarts meestal 20 microgram vitamine D3 per dag ^[2]. Slik niet meer dan nodig: te veel vitamine D kan de kans op vallen juist vergroten ^[5].

Magnesium- en vitamine K2-pillen zijn volgens Thuisarts niet nodig voor je botten; je krijgt genoeg binnen via je eten ^[5].

Roken en alcohol

Stoppen met roken en geen alcohol drinken horen bij de basis van de behandeling van botontkalking ^[2]. Dat geldt ook als je je botten sterk wilt houden.

Beschermt hormoontherapie je botten?

Ja, maar in Nederland is dat niet de reden om ermee te beginnen.

Volgens de Amerikaanse Menopause Society is aangetoond dat hormoontherapie botverlies en botbreuken voorkomt. Bij vrouwen jonger dan 60, of binnen 10 jaar na de menopauze, die geen medische bezwaren hebben, wegen de voordelen volgens de Society op tegen de risico's: zowel bij opvliegers als om botverlies te voorkomen ^[8]8. The North American Menopause Society, Menopause. The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society, 2022.. Bij vrouwen die later beginnen, wegen de risico's zwaarder.

De Nederlandse huisartsenrichtlijn noemt hormoontherapie alleen als behandeling van opvliegers en nachtzweten die je dagelijks leven flink beperken en adviseert het gebruik bij voorkeur korter dan 5 jaar te houden ^[9]9. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73), 2024.. Botbescherming is dan een bijkomend voordeel, geen reden op zich. Lees de afweging bij hormoontherapie in de overgang.

Wat als je al botontkalking hebt?

Dan blijft leefstijl de basis: bewegen, dagelijks naar buiten, genoeg calcium, geen alcohol, niet roken en vitamine D ^[2]. Daarnaast is het belangrijk om vallen te voorkomen, eventueel met hulp van een fysiotherapeut.

Of je medicijnen nodig hebt, beslis je samen met de huisarts op basis van het botonderzoek. Meestal gaat het om een tablet die je eens per week op een lege maag inneemt. Verdraag je die niet, dan is een prik via het ziekenhuis een alternatief ^[2].

Waar kun je terecht?

Bij vragen over je botten ga je naar de huisarts. Die schat je risico in, vraagt zo nodig een botdichtheidsmeting aan en bespreekt of medicijnen zinvol zijn. Wil je je bredere gezondheid na de overgang bespreken, inclusief voeding, bewegen en eventueel hormoontherapie, dan kan dat ook bij een overgangsconsulent. Bekijk de mogelijkheden in de zorgwijzer.

Bekijk ook het overzicht van overgangsklachten, bijvoorbeeld gewrichts- en spierpijn.