Naar de inhoud
Perimenopauzewijzer

De huisarts en de overgang: wat de NHG-standaard zegt en hoe je je afspraak voorbereidt

De huisarts is je eerste aanspreekpunt bij overgangsklachten. Volgens de NHG-standaard stelt de huisarts de diagnose op basis van je klachten en leeftijd, niet met een bloedtest, en kan zij hormoontherapie voorschrijven en controleren.

Geschreven door
Redactie Perimenopauzewijzer
Medische controle
Nog niet medisch beoordeeld
Bijgewerkt
Speelt vooral in: perimenopauze, menopauze, postmenopauzeOver de fasen

Het belangrijkste

  • De NHG-Standaard De overgang (2022, aangepast in 2024) beschrijft hoe huisartsen overgangsklachten aanpakken. Thuisarts.nl is de publieksversie.
  • De huisarts stelt de diagnose op basis van je klachten, leeftijd en cyclus. Een hormoontest is daarvoor niet nodig.
  • Bij veel last van opvliegers kan de huisarts hormoontherapie voorschrijven. Je kiest samen, met hulp van drie keuzekaarten.
  • Na 3 maanden volgt een controle, daarna één keer per jaar.
  • De huisarts verwijst naar de gynaecoloog bij een vroege overgang of als je geen medicijnen mag, en naar de bedrijfsarts bij problemen op je werk.

Wat is de NHG-standaard De overgang?

De NHG-Standaard De overgang is de richtlijn waarmee huisartsen overgangsklachten beoordelen en behandelen. Het Nederlands Huisartsen Genootschap publiceerde de huidige versie in juni 2022 en paste die aan in februari 2024; op 18 oktober 2026 staat de standaard als 'in herziening' vermeld [1].

De publieksversie staat op Thuisarts.nl. Die teksten zijn gemaakt met de richtlijn voor huisartsen en de richtlijn voor artsen over de overgang [2]. Gynaecologen werken met de NVOG-richtlijn Management rondom menopauze, waarvan de module over behandelingen in januari 2026 opnieuw is gepubliceerd [3]. Op een paar punten verschillen de richtlijnen in nadruk, bijvoorbeeld over hoe lang je hormonen gebruikt. Daar komen we verderop op terug.

Wat bespreekt de huisarts met je?

Een gesprek over overgangsklachten begint bij je verhaal. Volgens de NHG-standaard denkt de huisarts aan de overgang bij vrouwen van 40 jaar of ouder met een veranderende menstruatie, opvliegers of nachtzweten, of klachten van de vagina door het dunner worden van het slijmvlies [1]. Vragen die je kunt verwachten:

  • Hoe is je menstruatie veranderd en wanneer was je laatste menstruatie?
  • Welke klachten heb je, hoe vaak en hoeveel last heb je ervan in je dagelijks leven, je slaap en je werk?
  • Welke medicijnen gebruik je? Sommige middelen kunnen opvliegers geven, zoals vaatverwijders, tamoxifen, aromataseremmers en antidepressiva [1].
  • Hoeveel alcohol drink je? Heb je last van angst of paniek? Ook die kunnen op opvliegers lijken, net als een te snel werkende schildklier [1].
  • Gebruik je anticonceptie? Tot een jaar na je laatste menstruatie kun je nog zwanger worden; vanaf je 52e kun je meestal stoppen [4].

De huisarts geeft ook uitleg. De overgang duurt gemiddeld 4 tot 6 jaar, met een onvoorspelbaar beloop. Opvliegers en nachtzweten komen het meest voor in het eerste jaar na de laatste menstruatie en houden doorgaans 3 tot 7 jaar aan [1].

Welk onderzoek doet de huisarts?

Meestal is er geen onderzoek nodig. De huisarts stelt de diagnose 'overgangsklachten' bij een vrouw van 40 jaar of ouder met opvliegers of vaginale klachten en een veranderd of gestopt menstruatiepatroon, als andere oorzaken zijn uitgesloten [1]. Een bloedtest om te bepalen of je in de overgang bent, heeft geen zin: de uitslag is niet betrouwbaar [2].

Aanvullend onderzoek gebeurt alleen als daar een reden voor is [1]:

SituatieMogelijk onderzoek
Kans op zwangerschapZwangerschapstest
Veel bloedverliesHemoglobine (bloedarmoede)
Verdenking op een schildklierprobleemTSH in het bloed
Voor je risico op hart- en vaatziektenBloeddruk, cholesterol en andere risicofactoren
Tussentijds bloedverlies, bloeden na het vrijen of bloedverlies na de overgangInwendig onderzoek met een speculum

Welke behandelingen kan de huisarts geven?

Zonder medicijnen

De huisarts bespreekt eerst wat je zelf kunt doen. Afvallen en bewegen zijn goed voor je gezondheid, maar verminderen opvliegers niet. Van mindfulness en stressverminderende therapie is enig effect aangetoond. Van vrij verkrijgbare middelen is niet aangetoond dat ze helpen, en ze kunnen ernstige bijwerkingen geven [1]. Minder of geen alcohol kan wel zorgen voor minder opvliegers, vooral 's nachts [5]. Meer hierover in gewicht en leefstijl in de overgang.

Hormoontherapie

Heb je zoveel last van opvliegers of nachtzweten dat je dagelijks leven eronder lijdt, dan kan de huisarts hormoontherapie voorstellen [1]. Je kiest tussen estradiol als tablet of via de huid als pleister, gel of spray. Volgens de NHG-standaard zijn tabletten en huidpreparaten even effectief en veilig [1]. Thuisarts schrijft dat een pleister, gel of spray misschien veiliger is als je een grotere kans op hart- en vaatziekten hebt, te zwaar bent of migraine hebt [6]. Heb je nog een baarmoeder, dan gebruik je er altijd een progestageen bij, als tablet of via een hormoonspiraal [6].

De huisarts raadt hormonen af als je hormoongevoelige kanker hebt gehad, trombose of een longembolie, een hartaanval of beroerte, onverklaard bloedverlies of een leverziekte en ook als je rookt [6]. Alles over werking en risico's lees je bij hormoontherapie in de overgang.

Andere mogelijkheden

  • Clonidine. Een middel zonder hormonen voor vrouwen die geen hormonen mogen, bijvoorbeeld na borstkanker. Het geeft ongeveer 1 opvlieger minder per dag en heeft veel bijwerkingen [5].
  • Mindfulness of gedragstherapie. Bij de praktijkondersteuner of een psycholoog; het kan een paar opvliegers per dag schelen [5].
  • Vaginale klachten. Een vochtinbrengende gel of crème, of oestrogeen dat alleen in de vagina werkt [1]. Zie droge vagina.

Antidepressiva raden artsen niet aan tegen opvliegers: ze helpen waarschijnlijk niet en hebben bijwerkingen [5]. Het nieuwere middel fezolinetant wordt alleen vergoed als een gynaecoloog het voorschrijft [7]. Meer bij behandeling zonder hormonen.

De drie keuzekaarten

Thuisarts heeft drie keuzekaarten waarmee je samen met je arts de behandeling van opvliegers kiest [6]:

  1. Je wordt nog ongesteld en wilt een voorbehoedmiddel.
  2. Je wordt nog ongesteld en wilt geen voorbehoedmiddel.
  3. Je bent al een jaar niet meer, of bijna niet meer, ongesteld.

Er is ook een online keuzehulp die je thuis kunt doorlopen [8]. Neem je antwoorden mee naar je afspraak.

Hoe gaan de controles bij hormoontherapie?

Na 3 maanden heb je een controle bij je huisarts of gynaecoloog. Werkt de behandeling goed, dan kom je daarna 1 keer per jaar terug. Je bespreekt dan hoe het gaat met de opvliegers, of je risico op trombose, borstkanker of hart- en vaatziekten is veranderd en of je wilt doorgaan. De huisarts berekent elk jaar je risico op hart- en vaatziekten [9]. Verlies je na de eerste 3 maanden nog steeds bloed terwijl je al langer dan een jaar niet ongesteld was, dan stuurt de huisarts je naar de gynaecoloog [9].

Over de duur zijn de richtlijnen niet helemaal gelijk. De NHG-standaard adviseert om te streven naar gebruik korter dan 5 jaar, omdat de risico's geleidelijk oplopen [1]. De Amerikaanse Menopause Society zegt dat langer gebruik kan bij een duidelijke reden, zoals aanhoudende opvliegers, als je dat samen besluit en regelmatig opnieuw afweegt [10]. Bespreek met je arts wat voor jou geldt.

Wanneer verwijst de huisarts door?

Volgens de NHG-standaard verwijst de huisarts [1]:

  • naar de gynaecoloog als je heel veel last hebt van opvliegers en geen medicijnen mag gebruiken;
  • naar de gynaecoloog bij een vroegtijdige overgang, voor onderzoek naar de oorzaak en advies;
  • naar de gynaecoloog als je bij continue hormoontherapie langer dan 3 maanden onregelmatig bloed verliest;
  • naar de bedrijfsarts als je door je klachten problemen hebt met functioneren op je werk.

Daarnaast kan de huisarts je verwijzen naar een overgangsconsulent, bijvoorbeeld via het verwijsplatform ZorgDomein [11]. In sommige regio's kan de huisarts een specialist laten meekijken. In Amsterdam bestaat bijvoorbeeld een meekijkconsult overgangsklachten bij Huisarts+punt [12]. Lees meer over overgangsconsulenten, overgangspoli's en overgang en werk.

Zo bereid je je afspraak voor

Een standaardafspraak bij de huisarts is kort. Met een goede voorbereiding haal je er meer uit:

  • Doe de overgangscheck en neem de uitkomst mee. Zo heb je je klachten al op een rij.
  • Noteer je cyclus. Wanneer waren je laatste menstruaties en hoe zijn die veranderd?
  • Tel je opvliegers een week lang, overdag en 's nachts, en schrijf op hoe ze je slaap en werk beïnvloeden.
  • Neem je medicijnlijst mee, inclusief supplementen.
  • Ken je familiegeschiedenis. Komen in je familie hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk, hoog cholesterol, trombose of borstkanker voor?
  • Weet wat je wilt vragen. Wil je hormoontherapie bespreken? Kijk dan vooraf naar de keuzekaart die bij jou past.
  • Vraag een dubbele afspraak als je meerdere dingen wilt bespreken.

Een bezoek aan de huisarts kost je geen eigen risico [13].

Als je je niet gehoord voelt

Merk je dat je klachten niet serieus worden genomen, dan mag je dat zeggen. Vraag om een vervolgafspraak, een andere huisarts in de praktijk, of een verwijzing. Ook een overgangsconsulent kan helpen om je klachten in kaart te brengen en je goed voorbereid terug te sturen naar de huisarts.

Maak een afspraak als

  • je zoveel last hebt van opvliegers of andere klachten dat je dagelijks leven eronder lijdt;
  • je heel heftig ongesteld bent;
  • je jonger bent dan 40 en overgangsklachten hebt;
  • je langer dan een jaar niet ongesteld bent geweest en weer bloed verliest. Dat is een belangrijk alarmsignaal.

Deze signalen komen van Thuisarts [2].

Zoek je andere zorg naast de huisarts, kijk dan in de zorgwijzer of bij vergoeding van overgangszorg. Meer achtergrond vind je in alles over de perimenopauze.

Bronnen

  1. 1.Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73) (2024). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  2. 2.Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  3. 3.NVOG, Richtlijnendatabase. Richtlijn Management rondom menopauze: behandelingen bij overgangsklachten (2026). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  4. 4.Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang. Wanneer kan ik stoppen met voorbehoedmiddelen?. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  5. 5.Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang en heb opvliegers. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  6. 6.Thuisarts.nl. Ik wil misschien hormoontherapie tegen opvliegers in de overgang. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  7. 7.Dutch Menopause Society. Vergoeding fezolinetant (2026). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  8. 8.Thuisarts.nl. Keuzehulp: welke behandeling voor opvliegers past bij jou?. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  9. 9.Thuisarts.nl. Ik ga hormonen gebruiken in de overgang (hormoontherapie). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  10. 10.The North American Menopause Society, Menopause. The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society (2022). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  11. 11.ZorgDomein. Eerstelijns overgangszorg: van succesvolle pilot naar landelijk aanbod (2025). Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  12. 12.OLVG. Meekijkconsult voor vrouwen met overgangsklachten. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
  13. 13.Rijksoverheid. Wanneer betaal ik een eigen risico voor mijn zorg?. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.

Verder lezen