Anticonceptie in de overgang: de pil, de hormoonspiraal en wanneer je kunt stoppen

Kun je in de overgang nog zwanger worden?

Ja. Zolang je nog ongesteld wordt, ook als dat onregelmatig is, kun je zwanger worden. Pas als je een jaar niet meer ongesteld bent geweest, kan dat niet meer ^[1]1. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang. Wanneer kan ik stoppen met voorbehoedmiddelen?.. Volgens Thuisarts duurt de periode van onregelmatige menstruaties meestal ongeveer 4 jaar, en zijn de meeste vrouwen rond de 50 als ze niet meer ongesteld worden ^[1].

De kans op een zwangerschap is na je 45e klein, maar niet nul ^[2]2. NVOG, Richtlijnendatabase. Richtlijn Management rondom menopauze, module HST of OAC bij vrouwen boven de 45 jaar.. Wil je het zeker weten, gebruik dan een voorbehoedmiddel tot je een jaar niet meer ongesteld bent geweest. Ben je 52, dan kun je stoppen: de kans op zwangerschap is dan heel klein ^[1]. Die leeftijd komt uit de huisartsenrichtlijn over anticonceptie ^[3]3. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73), 2024..

Wanneer kun je stoppen met anticonceptie?

Dat hangt af van wat je gebruikt. Thuisarts geeft deze vuistregels ^[1]:

Methode	Wanneer kun je stoppen?
Condoom	Als je een jaar niet meer ongesteld bent geweest
Koperspiraal	Als je een jaar niet meer ongesteld bent geweest, of op je 52e
Hormoonspiraal	Op je 52e. Je weet met een hormoonspiraal vaak niet of je nog ongesteld zou zijn
De pil	Als je een jaar niet meer ongesteld bent geweest, en in elk geval op je 52e

Kreeg je een koperspiraal toen je 41 of ouder was en mag die 10 jaar blijven, of toen je 46 of ouder was en mag die 5 jaar blijven? Dan hoef je rond je 50e geen nieuwe als je nog ongesteld wordt. Je kunt hem laten zitten tot je 52e ^[1].

Gebruik je de prikpil, de minipil of een hormoonstaafje, bespreek dan met je huisarts wanneer je kunt stoppen. Ook die middelen kunnen je menstruatie verbergen.

De pil in de overgang

Slik je de pil, dan merk je vaak weinig van de overgang. Je bloeding in de stopweek komt door de pil, niet door je eigen cyclus. De Britse richtlijn NICE waarschuwt dat de overgang moeilijk te herkennen is als je hormonen gebruikt. Een bloedtest op het hormoon FSH zegt bij gebruik van de combinatiepil niets, en wordt dan afgeraden ^[4]4. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management (NG23), 2026..

Wil je weten of je nog een eigen cyclus hebt, dan kun je volgens Thuisarts stoppen met de pil en kijken of je nog regelmatig ongesteld wordt. Gebruik in die tijd wel een ander voorbehoedmiddel, zoals een condoom ^[1].

Waarom stoppen op je 52e?

Hoe ouder je wordt, hoe groter de kans dat de pil een trombose, borstkanker of hart- en vaatziekten geeft. Daarom adviseert Thuisarts om in elk geval op je 52e met de pil te stoppen ^[1]. De gynaecologenrichtlijn raadt de pil tegen overgangsklachten vanaf 52 jaar af, vanwege het risico op trombose ^[2].

Dat risico groeit vooral omdat de kans op trombose op zichzelf toeneemt met je leeftijd. In een onderzoek bij vrouwen boven de 50 dat de richtlijn bespreekt, was de kans op trombose met de pil ongeveer zes keer zo groot als zonder hormonen. Bij hormoontherapie was dat ongeveer vier keer, en bij estradiol via de huid was de kans niet duidelijk verhoogd ^[2].

Helpt de pil tegen overgangsklachten?

Soms wel, maar de pil is daar niet voor bedoeld ^[1]. Ben je ouder dan 45 en heb je overgangsklachten, dan maak je volgens de gynaecologenrichtlijn samen met je arts de keuze tussen de pil en hormoontherapie. Daarbij weeg je mee of je nog zwanger kunt worden. Wil je geen anticonceptie meer, dan heeft hormoontherapie de voorkeur boven de pil, omdat die minder kans op trombose geeft ^[2].

Kies je toch voor een pil, dan gaat de voorkeur volgens de richtlijn naar pillen met een tweedegeneratie-progestageen en naar pillen met estradiol in plaats van ethinylestradiol. Estradiol heeft minder invloed op de lever en de bloedstolling ^[2]. De praktijkhandleiding van gynaecologen noemt voor vrouwen in de perimenopauze met een anticonceptiewens drie combinatiepillen zonder ethinylestradiol, waaronder de pil met estradiol en nomegestrolacetaat (merknaam Zoely) ^[5]5. Dutch Menopause Society en NVOG-richtlijnwerkgroep Menopauze, Richtlijnendatabase. Praktische handleiding hormoonsuppletietherapie (HST) en geregistreerde niet-hormonale farmacotherapie, 2026.. Of zo'n pil bij jou past, hangt af van je gezondheid en risico's. Bespreek dat met je huisarts.

De hormoonspiraal in de overgang

Een hormoonspiraal geeft een progestageen (levonorgestrel) af in de baarmoeder. Je wordt er meestal niet meer ongesteld van, en daardoor weet je niet zeker of je in de overgang bent. Je kunt hem op je 52e laten verwijderen; de meeste vrouwen zijn dan al een jaar niet meer ongesteld geweest ^[1].

Hormoonspiraal en hormoontherapie samen

Heb je overgangsklachten en wil je nog niet zwanger worden, dan is een hormoonspiraal een handige combinatie met estradiol. De spiraal beschermt tegen zwangerschap én beschermt je baarmoederslijmvlies tegen de estradiol, zodat je geen apart progestageen hoeft te slikken. Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt deze combinatie voor vrouwen jonger dan 52 met een anticonceptiewens ^[6]6. Farmacotherapeutisch Kompas, Zorginstituut Nederland. Climacterische klachten (indicatietekst)..

De gynaecologenrichtlijn geeft dan de voorkeur aan estradiol via de huid (pleister, gel of spray) met een hormoonspiraal, boven de pil. De spiraal beschermt zeer goed tegen zwangerschap en geeft naar verwachting geen extra kans op trombose. Wel kan de menopauze zo ongemerkt voorbijgaan, omdat je niet meer ongesteld wordt ^[2].

Hoe lang de spiraal blijft zitten, hangt af van waarvoor je hem gebruikt. Als voorbehoedmiddel is de werkingsduur verlengd naar 8 jaar ^[7]7. NVOG, Richtlijnendatabase. Richtlijn Management rondom menopauze, module LNG-IUD in de postmenopauze.. Als onderdeel van hormoontherapie adviseert de praktijkhandleiding vervanging na 3 jaar in de perimenopauze en na 5 jaar daarna ^[5]. Volgens de richtlijn is er weinig onderzoek naar de spiraal als onderdeel van hormoontherapie. Een iets hoger borstkankerrisico kan niet worden uitgesloten, maar is waarschijnlijk klein ^[7]. Meer over de vormen van estradiol lees je bij middelen bij hormoontherapie.

Laat je de spiraal verwijderen en word je daarna weer ongesteld, bespreek dat dan met je huisarts ^[1].

Hormoontherapie is geen anticonceptie

Dit wordt vaak verward. Hormoontherapie tegen overgangsklachten beschermt niet tegen zwangerschap ^[2]. Van alle middelen die in de praktijkhandleiding staan, zijn alleen de hormoonspiraal en drie combinatiepillen geregistreerd als voorbehoedmiddel ^[5]. Apotheek.nl schrijft bij combinatietabletten voor de overgang dat je extra maatregelen nodig hebt, tenzij je al langer dan een jaar niet ongesteld bent geweest ^[8]8. Apotheek.nl (KNMP). Estradiol met dydrogesteron..

Gebruik je hormoontherapie en word je nog (onregelmatig) ongesteld, dan heb je dus een voorbehoedmiddel nodig zolang je niet zwanger wilt worden. Lees meer over de behandeling zelf bij hormoontherapie.

Anticonceptie zonder hormonen

Een koperspiraal en condooms bevatten geen hormonen. Ze zijn een goede keuze als je geen hormonen mag of wilt. Na borstkanker raadt de Nederlandse borstkankerrichtlijn hormonale anticonceptie af, en adviseert de richtlijn ook af te zien van een hormoonspiraal zolang de veiligheid daarvan niet vaststaat ^[9]9. NABON en NIV, Richtlijnendatabase. Richtlijn Borstkanker, module Fertiliteit, anticonceptie en overgangsklachten, 2020..

Gebruik je tamoxifen en worden je eierstokken niet uitgeschakeld, dan kun je nog vruchtbaar zijn, ook als je niet meer ongesteld wordt. Kanker.nl adviseert dan met je arts te overleggen over betrouwbare anticonceptie zonder hormonen ^[10]10. kanker.nl. Overgangsklachten bij borstkanker, 2025.. Lees meer bij overgang na borstkanker.

Hoe weet je of je in de overgang bent als je hormonen gebruikt?

Lastig, want de pil en de hormoonspiraal verbergen je eigen cyclus. Een paar handvatten:

• Bij de pil kun je stoppen en kijken of je nog regelmatig ongesteld wordt, met een condoom als voorbehoedmiddel ^[1].
• Bij een hormoonspiraal gaat het vooral om je leeftijd: op je 52e kan hij eruit ^[1].
• Opvliegers en nachtzweten kunnen een aanwijzing zijn. NICE noemt recent begonnen opvliegers samen met een veranderende cyclus een teken van de perimenopauze bij vrouwen vanaf 45. Bij hormoongebruik is die cyclus alleen niet te beoordelen ^[4].

Meer over de eerste signalen lees je bij ben ik in de overgang? en over je cyclus bij menstruatie in de overgang.