Progesterontekort: wat progesteron doet in de overgang

Wat is progesteron?

Progesteron is een vrouwelijk geslachtshormoon. Het hoort bij de groep progestagenen. Zijn belangrijkste taak: het baarmoederslijmvlies zo veranderen dat een bevruchte eicel zich erin kan nestelen ^[1]1. Apotheek.nl. Progesteron..

Je maakt progesteron vooral in de tweede helft van je cyclus, na een eisprong. Het blaasje waaruit de eicel is vrijgekomen, gaat dan progesteron maken. Word je niet zwanger, dan daalt het progesteron weer en word je ongesteld.

Wat doet progesteron?

Oestrogeen laat het baarmoederslijmvlies groeien. Progesteron remt die groei en zet het slijmvlies om naar een rijpere fase ^[2]2. Farmacotherapeutisch Kompas, Zorginstituut Nederland. Progesteron (oraal).. Die twee hormonen werken dus als een tandem: oestrogeen bouwt op, progesteron maakt af en houdt in toom.

Door die remmende werking is progesteron onmisbaar als je hormoontherapie met oestrogeen gebruikt en nog een baarmoeder hebt.

Progesteron in de perimenopauze

In de late perimenopauze heb je vaker cycli zonder eisprong. Tegelijk schommelen je hormonen extreem ^[3]3. Harlow e.a., Fertility and Sterility. Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop + 10 (STRAW+10), 2012.. Zonder eisprong maak je die maand weinig progesteron. Je progesteron kan dus al laag zijn terwijl je oestrogeen nog grillig op en neer gaat.

Dat past bij wat veel vrouwen merken: een cyclus die onvoorspelbaar wordt, met meer of minder tijd tussen menstruaties. Meer over deze periode lees je in perimenopauze: wat er gebeurt en menstruatie in de overgang.

Na de menopauze is er geen eisprong meer en dus maak je nauwelijks nog progesteron. Dat is normaal.

Progesterontekort: welke symptomen horen erbij?

Op internet vind je lange lijsten met klachten van een 'progesterontekort': slecht slapen, onrust, PMS-achtige klachten, pijnlijke borsten. Die lijsten zijn niet gebaseerd op Nederlandse richtlijnen. Bovendien overlappen ze sterk met gewone overgangsklachten, die ook andere oorzaken kunnen hebben, zoals slecht slapen door nachtzweten ^[4]4. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73), 2024..

Artsen gebruiken de term progesterontekort wel, maar dan bij bepaalde cyclusstoornissen, bijvoorbeeld rond vruchtbaarheid. Dat is een van de officiële redenen om progesteron voor te schrijven ^[2]. Bij overgangsklachten stelt de huisarts geen diagnose 'progesterontekort'. Een hormoonbepaling is in de overgang ook geen standaardonderzoek: de huisarts kijkt naar je klachten en je leeftijd ^[4].

Herken je jezelf in klachten als slecht slapen of somberheid, kijk dan bij slecht slapen in de overgang of in het overzicht van overgangsklachten.

Helpt progesteron tegen overgangsklachten?

Niet als behandeling op zichzelf. Tegen opvliegers en nachtzweten is oestrogeen het werkzame hormoon. Progesteron wordt bij overgangsklachten voorgeschreven als aanvulling op oestrogeen, niet als los middel ^[2].

Progesteron als capsule kan wel slaperig of duizelig maken, vooral in de eerste uren na inname ^[2]. Daarom adviseren gynaecologen het 's avonds in te nemen ^[5]5. Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (Richtlijnendatabase). Richtlijn Management rondom menopauze, module Behandelingen bij overgangsklachten, 2026.. Dat is een bijwerking, geen bewezen behandeling tegen slapeloosheid.

Wat is het verschil tussen progesteron en een progestageen?

'Progestageen' is de verzamelnaam. Progesteron is het hormoon dat je lichaam zelf maakt. Daarnaast zijn er synthetische progestagenen, die op progesteron lijken maar een andere bouw hebben. Thuisarts noemt dydrogesteron en progesteron allebei progestagenen ^[6]6. Thuisarts.nl. Ik ga hormonen gebruiken in de overgang (hormoontherapie)..

Het verschil doet ertoe, want niet elk progestageen geeft hetzelfde risico op borstkanker. Volgens de Nederlandse gynaecologenrichtlijn geldt bij gebruik samen met oestrogeen ^[5]:

Soort progestageen	Risico op borstkanker
Natuurlijk progesteron	Geen aanwijzingen voor een verhoogd risico
Dydrogesteron	Gering verhoogd risico, pas na 5 jaar gebruik
Andere synthetische progestagenen	Gering verhoogd risico, al binnen 5 jaar mogelijk

Er staat wel een kanttekening bij natuurlijk progesteron: bij gebruik langer dan 5 jaar geeft het mogelijk een gering verhoogd risico op baarmoederkanker ^[5].

Op het risico op trombose en hart- en vaatziekten verschillen de progestagenen volgens dezelfde richtlijn niet ^[5]. Het Farmacotherapeutisch Kompas geeft voor de bescherming van het baarmoederslijmvlies de voorkeur aan dydrogesteron ^[2]. Welke keuze bij jou past, bespreek je met je arts.

Waarom heb je een progestageen nodig bij hormoontherapie?

Oestrogeen laat het baarmoederslijmvlies groeien. Gebruik je alleen oestrogeen terwijl je nog een baarmoeder hebt, dan is de kans op baarmoederkanker iets groter. Een progestageen beschermt daartegen ^[6]. Gynaecologen adviseren daarom minstens tien dagen per cyclus van 28 dagen een progestageen bij het oestrogeen ^[5].

• In de perimenopauze, als je nog ongesteld wordt, gebruik je het progestageen meestal een deel van de maand. Vaak krijg je dan elke maand een bloeding.
• In de postmenopauze gebruik je het meestal elke dag, samen met het oestrogeen ^[2].

Je kunt het progestageen innemen als tablet of capsule, soms gecombineerd met oestrogeen in één pil. Een hormoonspiraal kan ook de baarmoeder beschermen ^[6].

Is je baarmoeder weggehaald, dan heb je geen progestageen nodig ^[6]. Alles over de verschillende vormen en risico's lees je bij hormoontherapie in de overgang en oestrogeentekort.

Progesteroncrème: werkt het?

Progesteroncrème en -gel worden online verkocht als natuurlijke oplossing voor overgangsklachten. De Nederlandse gynaecologenrichtlijn raadt progesterongel van internet af als je ook oestrogeen gebruikt. De reden: het is niet aangetoond dat zo'n gel je baarmoederslijmvlies beschermt ^[5]. Dat is precies waar je het progesteron voor nodig hebt.

Dit is geen klein detail. Gebruik je oestrogeen met een progesteroncrème die onvoldoende werkt, dan is je baarmoeder in feite onbeschermd. In de Nederlandse richtlijnen staat progesteroncrème ook niet als behandeling tegen opvliegers ^[4].

Progesteron dat de huisarts voorschrijft, is meestal een capsule om in te nemen ^[2]. Het bevat hetzelfde hormoon als wat je lichaam maakt. Wil je weten hoe dat zich verhoudt tot zogenoemde bio-identieke hormonen uit particuliere klinieken, lees dan bio-identieke hormonen.