Ben ik in de overgang? Eerste symptomen en hoe je het weet

Wat zijn de eerste symptomen van de overgang?

Het eerste signaal is bijna altijd je menstruatie. Die verandert op een of meer van deze manieren ^[1]1. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang.:

• Er zit meer of juist minder tijd tussen twee menstruaties.
• Je bent langer of korter ongesteld.
• Je verliest meer bloed of juist minder.

Bij veel vrouwen wordt de cyclus eerst korter en later langer, tot de menstruatie uiteindelijk wegblijft ^[2]2. De Gynaecoloog (NVOG). De overgang.. Om de drie weken ongesteld zijn kan dus een vroeg teken zijn, net als een menstruatie die ineens een week te laat komt.

Daarnaast of daarna kunnen andere klachten komen:

• Opvliegers: plotseling een warm gevoel, rood worden, zweten. 8 van de 10 vrouwen krijgen ze ^[1]. Ze komen vooral voor in de late fase van de perimenopauze, als je al langere tijd niet ongesteld bent, en in de eerste jaren na je laatste menstruatie ^[3]3. Harlow e.a., Fertility and Sterility. Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop + 10 (STRAW+10), 2012..
• Nachtzweten: opvliegers in de nacht, waardoor je wakker wordt en slechter slaapt ^[4]4. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73), 2024..
• Slecht slapen, moe zijn, sneller somber, vaak als gevolg van onrustige nachten ^[4].
• Pijnlijke borsten, vaker migraine, een droge vagina ^[1].

Klachten zoals prikkelbaarheid, vergeetachtigheid of gewrichtspijn worden ook vaak genoemd. Thuisarts zegt eerlijk dat het niet zeker is of al die klachten door de overgang komen ^[1]. Een volledig overzicht vind je bij overgangsklachten.

Hoe weet je of je in de overgang bent?

Je weet het vooral aan het patroon. Ben je ouder dan 40, verandert je cyclus en heb je misschien opvliegers of nachtzweten, dan is de overgang de meest waarschijnlijke verklaring.

Zo stelt ook de huisarts de diagnose. Volgens de huisartsenrichtlijn spreek je van overgangsklachten bij een vrouw van 40 jaar of ouder met opvliegers, nachtzweten of klachten van een dunner wordend vaginaslijmvlies, bij een veranderd of gestopt menstruatiepatroon, als andere oorzaken zijn uitgesloten ^[4]. Een hormoontest is daar niet voor nodig.

Wil je je klachten op een rij zetten voordat je naar de huisarts gaat? Doe dan de overgangscheck. Die vertelt je niet of je in de overgang bent, maar helpt je wel om je klachten helder te beschrijven.

Hoe ver ben ik in de overgang?

Dat kun je redelijk inschatten aan je cyclus. Onderzoekers gebruiken daarvoor de internationale STRAW+10-indeling, met twee duidelijke herkenningspunten ^[3]:

Wat je merkt	Waar je waarschijnlijk zit
Regelmatige cyclus, misschien iets korter dan vroeger	Laatste vruchtbare jaren, voor de overgang
De lengte van je cyclus verschilt steeds 7 dagen of meer en dat gebeurt binnen tien cycli opnieuw	Vroege perimenopauze
Je bent 60 dagen of langer niet ongesteld geweest	Late perimenopauze, die gemiddeld 1 tot 3 jaar duurt
Je bent 12 maanden niet ongesteld geweest	De menopauze is voorbij; je zit in de postmenopauze

Een voorbeeld: vroeger was je cyclus 28 dagen. Nu is hij de ene keer 23 en de volgende keer 32 dagen. Dat verschil van 9 dagen zie je een paar maanden later opnieuw. Dan zit je waarschijnlijk in de vroege perimenopauze.

Het is een indicatie, geen exacte meting. Je kunt ook heen en weer gaan: een paar maanden overslaan en dan weer een tijd regelmatig ongesteld zijn. Hoe lang elke fase duurt, lees je bij hoe lang duurt de overgang. Wat elke fase betekent, staat bij de fasen van de overgang.

Als je cyclus je niets vertelt

Gebruik je de pil of een hormoonspiraal, dan zegt je bloedingspatroon weinig, omdat dat door het middel wordt bepaald. Ook na een baarmoederverwijdering ben je niet meer ongesteld, terwijl je eierstokken gewoon doorwerken. In zulke situaties kun je je fase niet goed aan je cyclus aflezen; zelfs onderzoekers delen vrouwen na een baarmoederverwijdering alleen in als 'voor' of 'na' de menopauze ^[3]. Je klachten en je leeftijd geven dan de belangrijkste aanwijzingen. Bespreek met je huisarts wat dat voor jou betekent.

Waarom zegt een bloedtest of zelftest zo weinig?

Een bloedtest om te weten of je in de overgang bent, heeft volgens Thuisarts geen zin: het hormoongetal is niet betrouwbaar ^[1]. De Nederlandse gynaecologen zeggen hetzelfde ^[2].

Dat komt doordat je hormonen in de perimenopauze sterk schommelen. FSH, het hormoon dat je eierstokken aanzet, is in de vroege fase verhoogd maar wisselend. Zelfs in de late fase kan het nog normaal uitvallen, vooral als je oestrogeen op dat moment toevallig hoog is ^[3]. Een uitslag zegt dus vooral iets over die ene dag.

Zelftests van de drogist meten meestal FSH in je urine. Daar geldt hetzelfde probleem voor. Een positieve uitslag betekent niet dat je klachten door de overgang komen en een negatieve uitslag betekent niet dat je er niet in zit. Je cyclus en je klachten geven meer informatie dan zo’n zelftest.

Er is één situatie waarin verder onderzoek wel belangrijk is: als je jonger bent dan 40 en je menstruatie wegblijft of je overgangsklachten hebt. Dan verwijst de huisarts je door voor onderzoek ^[4]. Lees meer bij vervroegde overgang.

Wat doet de huisarts?

De huisarts vraagt naar je cyclus, je klachten, je leeftijd en je medicijnen. Op basis daarvan kan hij of zij meestal zeggen of het om de overgang gaat. Soms is extra onderzoek nodig om andere oorzaken uit te sluiten. De huisartsenrichtlijn noemt onder meer ^[4]:

• een zwangerschapstest, als je cyclus verandert en zwangerschap mogelijk is;
• een bloedtest op bloedarmoede, als je veel bloed verliest;
• een bloedtest op de schildklier (TSH), als je klachten daar ook bij kunnen passen;
• inwendig onderzoek bij tussentijds bloedverlies, bloed na het vrijen of bloedverlies na de menopauze.

Daarna bespreek je wat je zelf kunt doen en of behandeling zinvol is. Hoe je het gesprek goed voorbereidt, lees je bij de huisarts en de overgang. Heb je veel last van opvliegers, dan kun je samen kijken naar hormoontherapie of behandeling zonder hormonen.

Wat kan er nog meer op de overgang lijken?

Niet elke opvlieger of onregelmatige menstruatie komt door de overgang. De huisartsenrichtlijn noemt deze andere oorzaken ^[4]:

Klacht	Mogelijke andere oorzaak
Opvliegers, zweten	Een te snel werkende schildklier
Opvliegers, zweten	Medicijnen, zoals bepaalde vaatverwijders, antidepressiva, tamoxifen en aromataseremmers
Opvliegers, zweten	Veel alcohol drinken
Opvliegers, hartkloppingen, onrust	Een angst- of paniekstoornis
Onregelmatig bloedverlies	Zwangerschap, of afwijkingen aan de baarmoedermond of het baarmoederslijmvlies
Jeuk of pijn aan de vulva of vagina	Huidaandoeningen zoals lichen sclerosus, infecties, seksuele problemen

Ook moeheid, slecht slapen en concentratieproblemen hebben veel mogelijke oorzaken. Thuisarts wijst erop dat ouder worden en andere veranderingen in je leven ook een rol spelen ^[1]. Een drukke baan, zorgen om ouders of opgroeiende kinderen vallen vaak in dezelfde jaren. Het een sluit het ander niet uit en je huisarts kijkt ook naar andere mogelijke oorzaken.

'Overgang, of lijk ik wel zwanger?'

Een uitblijvende menstruatie, pijnlijke borsten, moe zijn: de eerste tekenen van de overgang kunnen op een zwangerschap lijken. En zolang je nog af en toe ongesteld bent, kun je ook echt zwanger worden. Gebruik daarom een voorbehoedmiddel tot een jaar na je laatste menstruatie, of tot je 52e ^[5]5. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang. Wanneer kan ik stoppen met voorbehoedmiddelen?.. Twijfel je, doe dan een zwangerschapstest.

Hoe verder?

Herken je de eerste symptomen, dan zit je waarschijnlijk in de perimenopauze. Daar lees je wat er met je hormonen gebeurt en wat je kunt verwachten. Een overzicht van de hele overgang staat bij de overgang. Wil je met iemand praten die er meer tijd voor heeft dan de huisarts, kijk dan in de zorgwijzer naar overgangsconsulenten en andere zorg in je buurt.